Heptilik xewerler (6-awghusttin 12-awghustqiche)

Muxbirimiz qutlan
2016-08-12
Élxet
Pikir
Share
Print
Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Photo: RFA

Heptilik xewerler (6-awghusttin 12-awghustqiche)

1. Dangliq naxshichi senuber tursun los-anjélista Uyghur xelq naxshilirini yangratti

7-Awghust kechqurun amérikining los-anjélis shehiridiki kaliforniye medeniyet we sen'et sariyida "Senuber tursun naxsha kéchiliki" ötküzülgen.

Senuber tursun bashchiliqidiki 4 neper Uyghur sen'etkar mezkur naxsha kéchilikide Uyghur muqamliri bilen xelq naxshilirini wayigha yetkuzüp orundap, pütün meydandiki tamashabinlarni hayajan'gha salghan.

Bu heqte radiyomiz ziyaritini qobul qilghan los-anjéléstiki optika énzhéniri erkin sidiq ependi özining "Senuber tursun naxsha kéchiliki" de hés qilghanlirini anglarmenler bilen ortaqlashti. Uning bildürüshiche, los-anjélésta olturshluq 70 ke yéqin Uyghur "Senuber tursun naxsha kéchiliki" ni körgen.

2. Da'iriler "Zaman'gha layiq medeniy kiyinish" ning Uyghur élida mejburiy yolgha  qoyuluwatqanliqini delillidi

Igilishimizche, ötken hepte qeshqerge sayahetke barghan bir neper Uyghur özining  "Pütünley zamaniwiylashqan qeshqer" ni  körgenlikini, hazirqi qeshqerning "Shimaldiki ürümchi, shixenze qatarliq sheherlerdin héchqandaq perqining qalmighanliqi" ni ilgiri sürgen.

Radiyomizgha ehwal inkas qilghan yerlik Uyghurlar  bu xil özgirishning hökümet yolgha qoyuwatqan "Diniy radikalliqtin yiraqliship medeniylishish" teshebbusining netijisi  ikenlikini  tekitlidi.

Igilishimizche,  jenubiy Uyghur diyaridiki korla, aqsu qatarliq jaylardimu bu xil "Zaman'gha layiq medeniylishish"  teshebbusining mejburiy yolgha qoyuluwatqanliqi ashkara bolmaqta.  

3. Amérika bilen hindistanning ottura asiya diplomatiyeside Uyghur muteppekkurlirining pikir bayliqi paydilinilmaqta

Amérika bilen hindistanning yéqindin buyan özlirining ottura asiya diplomatiyeside Uyghur muteppekkurlirining pikir bayliqliridin paydiliniwatqanliqi közetküchilerning diqqitini qozghimaqta.

Amérika dölet ishliri ministéri jon keri bu yil 3-awghust küni washin'gtonda ötküzülgen ottura asiyadiki 5 dölet diplomatiye ministirliri yighinida yüsüp xas hajibning "Qutadghu bilig" namliq meshhur esiridin neqil keltürüp sözligen bolsa, ötken yili hindistan bash ministéri modi qazaqistan paytexti astanada sözligen nutqida abdurehim ötkürning "Iz" namliq shé'iridin birqanche misrani oqughan idi.

Bu heqte pikir bayan qilghan sha'ir exmetjan osman bilen iqtisadshunas perhat bilgin ependiler, bu heqiqetenmu  diqqet qilishqa tégishlik bir burulush, deydu.

4. Da'iriler oqughuchilar arqiliq ularning a'ilisining diniy muhitini tepsiliy igilimektiken

Melum bolushiche, yéqinda aqsuning melum nahiyelik ma'arip idarisi ottura-bashlan'ghuch mektep oqughuchilirigha jedwel tarqitip, ularning diniy étiqad ehwalini tepsiliy toldurushini telep qilghan.

Da'iriler yene 1-séntebir yéngi oqush mewsumi bashlinishi bilen her bir oqughuchining mezkur jedwelni toldurup mektepke tapshurushini shert qilghan.

Bu ehwaldin tepsiliy xewerdar birining bildürüshiche, mezkur jedwelde, "A'ilingizde qanche kishi din'gha étiqad qilidu? qandaq diniy pa'aliyetler bilen shughullinidu? hijablan'ghan, saqal qoyghanlar barmu-yoq? dégendek so'allar soralghan iken.

5. Uyghur közetküchiler xitay bilen firansiyening ayallarning oruniwélishni cheklishide mahiyetlik perq mewjut, dep qarimaqta

Aldinqi küni Uyghur aptonom rayonluq partkomning karniyi  bolghan tengritagh tori firansiyediki ayallarning oruniwélishini cheklesh qanuni we uning ijra qilinish ehwali heqqide bir parche mexsus maqale élan qilghan.

Bu heqte pikir bayan qilghan Uyghur közetküchiler mezkur maqalining xitayning Uyghurlargha qaratqan diniy cheklimilirini aqlash üchün élan qilghanliqini ilgiri sürdi.

Közetküchilerdin extem ependi firansiyening ayallarning oriniwélishini cheklishi bilen xitayning milliy assimiliyatsiyeni meqset qilghan diniy cheklimiliri arisida mahiyetlik perqlerning mewjutluqini alahide tekitlidi.

6. Közetküchiler "Tulpar mukapati" ning Uyghur we bashqa milletler edebiyatini xitay tilliq ijadiyet yönilishige bashlap kétiwatqanliqini ilgiri sürmekte

"Tulpar mukapati" xitaydiki az sanliq milletler yazghuchilirigha bérilidighan dölet derijilik eng yoqiri edebiyat mukapati.

Ilgiri Uyghur aptonom rayonidin "Tulpar mukapati" gha körsitilgen yazghuchilarning mutleq köp qismining Uyghur we qazaq tillirida eser yazidighan yazghuchilar ikenliki melum. Halbuki, yéqindin buyan mezkur mukapatning tibet we Uyghur élidiki namzatliri asasen dégüdek xitay tilida eser yazidighan yazghuchilargha qaritilishqa bashlighan.  Bu hal muhajirettiki Uyghur serxillirini küchlük endishige salmaqtiken.

Igilinishiche, bu yil 3 neper Uyghur yazghuchining esiri "Tulpar mukapati" gha érishken bolup, ularning ichide xitayche yazidighan Uyghur yazghuchilardin  gheyret asim bilen gülnar obulning eserliri bar iken.  Iltebir tehrirlidi.

Toluq bet