En'gliyede tutqundiki Uyghur ziyaliylirining ehwali dawamliq anglitilmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2020-02-25
Élxet
Pikir
Share
Print
London uniwérsitéti sherqshunasliq we afriqa institutida ötküzülgen "Uyghurlarning hörmitige" namliq pa'aliyettin bir körünüsh. 2020-Yili, 21-féwral. London, en'gliye.
London uniwérsitéti sherqshunasliq we afriqa institutida ötküzülgen "Uyghurlarning hörmitige" namliq pa'aliyettin bir körünüsh. 2020-Yili, 21-féwral. London, en'gliye.
Social Media

En'gliyediki Uyghur jama'iti her xil medeniyet-sen'et pa'aliyetlirige aktip qatniship Uyghurlarning nöwettiki siyasiy we ijtima'iy ehwalini, xitay hökümitining Uyghur rayonidiki yuqiri bésimliq siyasitini we tutqundiki Uyghur ziyaliylirining qismitini en'gliyede anglitip kelmekte.

Mushu ayning axiri london uniwérsitéti sherqshunasliq we afriqa institutining sen'et binasida "Uyghurlarning hörmitige" namliq pa'aliyet ötküzüldi. Pa'aliyetke london uniwérsitétining oqughuchi oqutquchiliri, Uyghur tetqiqatchiliri, ziyaliylar we en'gliyediki Uyghur jama'iti bolup 150 yéqin kishi qatnashqan. 

Pa'aliyette Uyghur rayonining yuqiri bésimliq siyasiy kilimati, jümlidin Uyghur ziyaliyliri we sen'etkarliri uchrawatqan éghir kishilik hoquq mesilisi nuqtiliq analiz qilin'ghandin bashqa yighiwélish lagérliri we türmilerdiki Uyghur yazghuchi sha'irlirining eserliri we ulargha atalghan edebiy eserler orundalghan. 

Pa'aliyette tutqundiki tonulghan Uyghur sha'iri chimen'gül awutning nöwettiki ehwali heqqide tepsiliy melumat bergen we chimen'gül awut xanimgha atalghan "Chimenqush" namliq shé'irini déklamatsiye qilghan sha'ir we musteqil tetqiqatchi eziz eysa elkün ependim ziyaritimizni qobul qilip, mezkur pa'aliyette chimen'gül awutning edebiy ijadiyetliri, Uyghur shé'iriyitige qoshqan töhpiliri heqqide tepsiliy uchur bergenlikini, qatnashquchilarning chimen'gül awut heqqide bes-beste so'al sorighanliqini éytti. 

Mezkur pa'aliyet london uniwérsitéti tarmiqidiki sherqshunasliq we afriqa instituti oqughuchilar uyushmisi teripidin orunlashturulghan bolup, pa'aliyette xitay teripidin tutqun qilin'ghan yazghuchi sha'irlar tepsiliy tonushturulghan. Pa'aliyette yene her xil Uyghur sen'et nomurliri orunlan'ghan. 

Pa'aliyette yene türkiyediki qéyin ehwalda qalghan Uyghur a'ililirige, yétim-yésirlargha we Uyghur oqughuchilirigha iqtisadiy jehettin yardem bérish üchün i'ane toplash pa'aliyiti ilip bérilghan bolup, yighilghan i'ane türkiyediki Uyghurlarning iqtisadiy we ijtima'iy ehwalini yaxshilash üchün ishlitilidiken. 

Eziz eysa elkün ependim bu heqte ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi: "Pa'aliyetning bir qanche meqsetliri bar. Pa'aliyetning asasliq meqsiti nöwettiki Uyghur krizisidin ibaret. Bolupmu jaza lagérlirining ehwali, Uyghurlarning qanchilik müshkül weziyette yashawatqanliqini shuning bilen birge Uyghurlarning kimliki, edebiyati we sen'iti, shé'iriyiti, muzikisi qatarliqlar heqqide bir yürüsh programma teyyarlap oqughuchilargha, tetqiqatchilargha we jem'iyetke bu kichiklikni sunush. Men bu pa'aliyette chimen'gül awutqa béghishlighan 'chimenqush' namliq shé'irni oqudum. Anglighuchilar intayin qizghinliq bilen anglidi."

Yighin axirida Uyghurlarning nöwettiki weziyiti toghriliq so'al jawab pa'aliyiti ötküzülgen bolup, pa'aliyetke qatnashquchilar Uyghur mesilisige intayin qiziqqan. 

En'gliyediki Uyghurlar ötken ay en'gliyening manchéstér shehiride ötküzülgen biritaniye musulmanlar sen'et we medeniyet féstiwaligha resmiy teklip bilen qatniship, tutqundiki Uyghur ziyaliylirining ehwalini, yighiwélish lagérliri mesilisini qatnashquchilargha tepsiliy anglatqan idi. 

Xitay hökümiti 2017-yilining béshidin bashlap, Uyghur rayonida keng kölemlik tutqun qilish herikiti bashlighan we yighiwélish lagér siyasitini omumlashturghan bolup, Uyghurlarning ataqliq yazghuchi sha'irliri, ziyaliyliri we akadémik xadimliri yighiwélish lagérlirigha we türmilerge solan'ghan. Hetta, tashpolat tiyip, xalmurat ghopur qatarliq ziyaliylargha ölüm jazasigha höküm qilghan idi.

Yash sha'ir chimen'gül awut 1973-yili 6-dékabir qeshqerde tughulghan bolup, 1991-yili ottura mektepni püttürüp qeshqer pédagogika institutining junggo til-edebiyat kespige qobul qilin'ghan. Shinjang yash ösmürler neshriyati teripidin aliy mekteptiki waqtida uning tunji shé'irlar toplimi "Tetür chiqin" neshr qilin'ghan. U 1996-yili oqush püttürüp qeshqer Uyghur neshriyatigha ishqa chüshken. -

Chimen'gül awut 2008yili 11-ayda xitay memliketlik 9-nöwetlik az sanliq milletler "Tulpar edebiyat mukapati" gha érishken. Uning tonulghan yazghuchi xalide isra'ilning "Altun kesh" namliq romanining tehrirlik xizmitini ishligenliki seweblik 2018-yili 7-ayda xitay hökümiti teripidin tutqun qilinip, lagérgha solan'ghanliqi melum. 

Ziyaritimiz dawamida sha'ir eziz eysa elkün ependim xitay hökümiti teripidin tutqun qilin'ghan Uyghur sha'iri chimen'gül awut xanimgha atap yazghan shé'irini déklamatsiye qilip berdi."

Toluq bet