Әнглийәдә тутқундики уйғур зиялийлириниң әһвали давамлиқ аңлитилмақта

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2020-02-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Лондон университети шәрқшунаслиқ вә африқа институтида өткүзүлгән «уйғурларниң һөрмитигә» намлиқ паалийәттин бир көрүнүш. 2020-Йили, 21-феврал. Лондон, әнглийә.
Лондон университети шәрқшунаслиқ вә африқа институтида өткүзүлгән «уйғурларниң һөрмитигә» намлиқ паалийәттин бир көрүнүш. 2020-Йили, 21-феврал. Лондон, әнглийә.
Social Media

Әнглийәдики уйғур җамаити һәр хил мәдәнийәт-сәнәт паалийәтлиригә актип қатнишип уйғурларниң нөвәттики сиясий вә иҗтимаий әһвалини, хитай һөкүмитиниң уйғур районидики юқири бесимлиқ сияситини вә тутқундики уйғур зиялийлириниң қисмитини әнглийәдә аңлитип кәлмәктә.

Мушу айниң ахири лондон университети шәрқшунаслиқ вә африқа институтиниң сәнәт бинасида «уйғурларниң һөрмитигә» намлиқ паалийәт өткүзүлди. Паалийәткә лондон университетиниң оқуғучи оқутқучилири, уйғур тәтқиқатчилири, зиялийлар вә әнглийәдики уйғур җамаити болуп 150 йеқин киши қатнашқан. 

Паалийәттә уйғур райониниң юқири бесимлиқ сиясий килимати, җүмлидин уйғур зиялийлири вә сәнәткарлири учраватқан еғир кишилик һоқуқ мәсилиси нуқтилиқ анализ қилинғандин башқа йиғивелиш лагерлири вә түрмиләрдики уйғур язғучи шаирлириниң әсәрлири вә уларға аталған әдәбий әсәрләр орундалған. 

Паалийәттә тутқундики тонулған уйғур шаири чимәнгүл авутниң нөвәттики әһвали һәққидә тәпсилий мәлумат бәргән вә чимәнгүл авут ханимға аталған «чимәнқуш» намлиқ шеирини декламатсийә қилған шаир вә мустәқил тәтқиқатчи әзиз әйса әлкүн әпәндим зияритимизни қобул қилип, мәзкур паалийәттә чимәнгүл авутниң әдәбий иҗадийәтлири, уйғур шеирийитигә қошқан төһпилири һәққидә тәпсилий учур бәргәнликини, қатнашқучиларниң чимәнгүл авут һәққидә бәс-бәстә соал сориғанлиқини ейтти. 

Мәзкур паалийәт лондон университети тармиқидики шәрқшунаслиқ вә африқа институти оқуғучилар уюшмиси тәрипидин орунлаштурулған болуп, паалийәттә хитай тәрипидин тутқун қилинған язғучи шаирлар тәпсилий тонуштурулған. Паалийәттә йәнә һәр хил уйғур сәнәт номурлири орунланған. 

Паалийәттә йәнә түркийәдики қейин әһвалда қалған уйғур аилилиригә, йетим-йесирларға вә уйғур оқуғучилириға иқтисадий җәһәттин ярдәм бериш үчүн ианә топлаш паалийити илип берилған болуп, йиғилған ианә түркийәдики уйғурларниң иқтисадий вә иҗтимаий әһвалини яхшилаш үчүн ишлитилидикән. 

Әзиз әйса әлкүн әпәндим бу һәқтә зияритимизни қобул қилип мундақ деди: «паалийәтниң бир қанчә мәқсәтлири бар. Паалийәтниң асаслиқ мәқсити нөвәттики уйғур кризисидин ибарәт. Болупму җаза лагерлириниң әһвали, уйғурларниң қанчилик мүшкүл вәзийәттә яшаватқанлиқини шуниң билән биргә уйғурларниң кимлики, әдәбияти вә сәнити, шеирийити, музикиси қатарлиқлар һәққидә бир йүрүш программа тәйярлап оқуғучиларға, тәтқиқатчиларға вә җәмийәткә бу кичикликни сунуш. Мән бу паалийәттә чимәнгүл авутқа беғишлиған ‹чимәнқуш' намлиқ шеирни оқудум. Аңлиғучилар интайин қизғинлиқ билән аңлиди.»

Йиғин ахирида уйғурларниң нөвәттики вәзийити тоғрилиқ соал җаваб паалийити өткүзүлгән болуп, паалийәткә қатнашқучилар уйғур мәсилисигә интайин қизиққан. 

Әнглийәдики уйғурлар өткән ай әнглийәниң манчестер шәһиридә өткүзүлгән биританийә мусулманлар сәнәт вә мәдәнийәт фестивалиға рәсмий тәклип билән қатнишип, тутқундики уйғур зиялийлириниң әһвалини, йиғивелиш лагерлири мәсилисини қатнашқучиларға тәпсилий аңлатқан иди. 

Хитай һөкүмити 2017-йилиниң бешидин башлап, уйғур районида кәң көләмлик тутқун қилиш һәрикити башлиған вә йиғивелиш лагер сияситини омумлаштурған болуп, уйғурларниң атақлиқ язғучи шаирлири, зиялийлири вә академик хадимлири йиғивелиш лагерлириға вә түрмиләргә соланған. Һәтта, ташполат тийип, халмурат ғопур қатарлиқ зиялийларға өлүм җазасиға һөкүм қилған иди.

Яш шаир чимәнгүл авут 1973-йили 6-декабир қәшқәрдә туғулған болуп, 1991-йили оттура мәктәпни пүттүрүп қәшқәр педагогика институтиниң җуңго тил-әдәбият кәспигә қобул қилинған. Шинҗаң яш өсмүрләр нәшрияти тәрипидин алий мәктәптики вақтида униң тунҗи шеирлар топлими «тәтүр чиқин» нәшр қилинған. У 1996-йили оқуш пүттүрүп қәшқәр уйғур нәшриятиға ишқа чүшкән. -

Чимәнгүл авут 2008йили 11-айда хитай мәмликәтлик 9-нөвәтлик аз санлиқ милләтләр «тулпар әдәбият мукапати» ға еришкән. Униң тонулған язғучи халидә исраилниң «алтун кәш» намлиқ романиниң тәһрирлик хизмитини ишлигәнлики сәвәблик 2018-йили 7-айда хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинип, лагерға соланғанлиқи мәлум. 

Зияритимиз давамида шаир әзиз әйса әлкүн әпәндим хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинған уйғур шаири чимәнгүл авут ханимға атап язған шеирини декламатсийә қилип бәрди.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт