Уйғур мәсилиси әнглийәдики йәһудий вә мусулман җамаәтлириниң ортақ қизиқиш нуқтиси болуп қалған

Мухбиримиз әркин
2020-02-01
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Рәхимә маһмут ханим әнглийәдики йәһудий җамаитиниң һәйәтләр кеңиши билән әнглийә мәмликәтлик имамлар мәслиһәт кеңиши әнглийә парламентида өткүзгән йиғинда уйғурларниң вәзийити һәққидә доклат бәрмәктә. 2020-Йили 30-январ. Лондон, әнглийә.
Рәхимә маһмут ханим әнглийәдики йәһудий җамаитиниң һәйәтләр кеңиши билән әнглийә мәмликәтлик имамлар мәслиһәт кеңиши әнглийә парламентида өткүзгән йиғинда уйғурларниң вәзийити һәққидә доклат бәрмәктә. 2020-Йили 30-январ. Лондон, әнглийә.
Social Media

Әнглийәдики йәһудийлар билән мусулманларниң пәләстин мәсилиси, сиясий вә диний-етиқадтики мурәккәп ихтилаплар сәвәблик нурғун ишларда ортақ пикир һасил қилип, һәмкарлиқ елип бериши бәси мүшкүл болсиму, лекин бу ихтилаплар уларниң уйғурлар мәсилисидә һәмкарлиқиға тосқунлуқ қилалмиди. Мәлум болушичә, . Хитай һөкүмитиниң 1 милйондин 3 милйонғичә болған уйғур, қазақ қатарлиқ мусулманларни лагерларға қамап, уларни хорлаштәк қорқунчлуқ муамилисигә қарши туруш уларниң бу җәһәттики ортақ һәмкарлиқ нуқтиси болуп қалди.

Әнглийәдики йәһудий җамаитиниң һәйәтләр кеңиши билән әнглийә мәмликәтлик имамлар мәслиһәт кеңиши 30‏-январ күни әнглийә парламентида йиғин өткүзүп, уйғур вәзийити вә уларға қандақ ярдәм қилишни музакирә қилған. Әнглийә йәһудий җамаити һәйәтләр кеңишиниң тәшкиллишидики бу йиғинда уйғурларниң нөвәттики вәзийити тонуштурулуп, әнглийәдики йәһудий вә мусулман җамаәтлириниң уйғур кишилик һоқуқ қануни чиқирилиши вә хуавей ширкитиниң чәклинишигә ярдәм қилиши тәләп қилинған. Әнглийә йәһудий җамаити һәйәтләр кеңишини әзаси рабай дәйвид мәйсон зияритимизни қобул қилип, йәһудийларниң немә үчүн уйғурларға ярдәм қилиш мәҗбурийити һес қиливатқанлиқини чүшәндүрди. Униң тәкитлишичә, йәһудий чоң қирғинчилиқиниң 75 йиллиқи хатирилиниватқан бир мәзгилдә милйонлиған уйғурниң лагерларға қамилиши йәһудийларни қаттиқ биарам қилмақтикән. 

У, 30‏-январ зияритимизни қобул қилғанда бу һәқтики бир соалимизға җаваб берип мундақ деди: «бу наһайити орунлуқ бир соал болди. Биз әнглийә вә пүткүл явропада йәһудий чоң қирғинчилиқини хатирилимәктимиз. Бу күн, бир милйон йүз миң йәһудий вә шундақла чингән ( сиган) вә башқа етник гуруппилар өлтүрүлгән ашветс җаза лагери азад қилинғанлиқиниң 75 йиллиқи хатирә күнидур. Шуңа, бир хәлқни лагерларға қамап бастуруши йәһудийларға уларниң өтмүшидики қорқунчлуқ трагедийәни әслитиду. Чүнки, буниңдин 75 йил бурун лагерлардики йәһудийларға немә иш болғанлиқи уларниң есидә. Шуңа, мән бир йәһудий болуш сүпитидә буниң изтирапини чоңқур һес қилалаймән. Мән үчүн башқа хәлқләрниң бастурулушиға қарши чиқиш диний вәзипидур.» 

Совет қизил армийәси 1945‏-йили 1‏-айниң 27‏-күни полшадики ашвеитс йәһудийлар җаза лагерини азад қилип, натсистларниң мәзкур лагерда йүз миңлиған йәһудийни өлтүргәнлики дуняға ашкариланған. Шуниңдин буян һәр йили 27‏-январ йәһудийлар чоң қирғинчилиқи хатирә күни сүпитидә хатирилинип келинмәктә. Мәзкур хатирә күни бу йил 27‏-январ дуняниң нурғун җайлирида хатириләнгән. Лондонда өткүзүлгән хатириләш паалийитигә дуня уйғур қурултийи қатнашқаниди. ‏ ‏‏30‏-январ әнглийә парламентида өткүзүлгән уйғурлар һәққидики йиғин йәһудий чоң қирғинчилиқини хатириләш паалийитиниң арқисидинла өткүзүлгәниди. 

Әнглийә мәмликәтлик имамлар мәслиһәт кеңишиниң рәиси, әнглийә һөкүмәт мәслиһәтчиси имам қари асим бу йиғинға қатнашқан мусулманлар вәкили. У 30‏-январ зияритимизни қобул қилип, хитайниң милйонлиған уйғурни лагерларға қамиши, уларға қарита «қайта тәрбийә» елип бериватқанлиқини илгири сүрүши һәқиқәтән адәмни һәйран қалдуридиғанлиқини билдүрди. 

Имам қари асим мундақ дәйду: «хитайда 1 милйондин 3 милйонғичә уйғурниң лагерларға қамилип, диний етиқади сәвәблик җазалиниши һәқиқәтән қорқунчлуқ вәқә. Хитайниң бу һәқтики учурларни сақта хәвәр, дәп елан қилиши, шундақла лагердики тутқунларға қайта‏-тәрбийә елип бериватқанлиқини илгири сүрүшигә адәмниң һәқиқәтән ишәнгүси кәлмәйду. Милйонлиған кишигә қайта тәрбийә елип бериватқанлиқи вә кәспий маһарәт өгитиватқанлиқини илгири сүрүши пәқәт униң өз қилмишини йошуруш үчүндур. ‏» Униң тәкитлишичә, мусулманлар вә йәһудийлар уйғурларниң һоқуқини биргә қоғдаш үчүн бу йиғинни өткүзгән. 

Қари асим мундақ деди: «йәһудийлар чоң қирғинчилиқи болуп 75 йилдин кейин, боснийәлик мусулманларға ирқий қирғинчилиқ елип берилип 25 йилдин кейин, шундақла комбоджа, дарфур, рувандаларда йүз бәргән ирқий қирғичилиқлардин кейин ‹һәргиз қайтиланмайду' дегәнни давамлиқ тәкитлигән болсақму, лекин бу йәнә қайтиланмақта. ‹Һәргиз қайтиланмайду' дегән бу сөз инсанлар һәргиз өзиниң иззәт һөрмити, кимлики, диний етиқади вә арқа көрүнүшидин мәһрум қилинмайду, дегәнликтур. Бүгүн, биз мусулманлар вә йәһудийлар бир йәргә келип, уйғурларниң һоқуқини қоғдаш үчүн йиғилдуқ. Мән барлиқ қаналларниң демократик усулда уйғурларниң кишилик һоқуқиниң дәпсәндә қилинишиға аваз чиқишини үмид қилимән.»

Рабай дәйвид мәйсенниң қаришичә,» һәргиз қайтиланмайду «дегән сөзни қилиш асан болсиму, лекин буни әмәлийәттә ишқа ашурмақ асан әмәс икән. У, буниң үчүн сиясий рәһбәрләргә бесим ишлитиш керәкликини билдүрди. Дәйвид мәйсен, «уйғурларниң кәң көләмлик тутқун қилиниши бу җәһәттики бир сигнал, дәп қарашқа боламду?», дегән соалимизға җаваб берип мундақ дәйду: «мениңчә бу шундақ, мениңчә биз ‹һәргиз қайтиланмайду' дегәнни чүшинип йетишимиз керәк. Һәқиқәтән, ‹һәргиз қайтиланмайду' дейиш бәк асан. Әлвәттә буни һәммә адәм ундақ ойлимайду. Биз интайин мүшкүл бир йәршари сиясий вәзийитидә яшаватимиз. Биз дөләтләрниң бу йолни тутушиға күчлүк тәләп қоюп, бу арқилиқ аз санлиқ милләтләрниң кишилик һоқуқиға капаләтлик қилишимиз зөрүр. Мән ейтқандәк ‹һәргиз қайтиланмайду', дейиш бәк асан. Шуңа, бизниң ишимиз сиясий рәһбәрләргә бесим ишлитип, бу мәсилини қандақ һәл қилиш йолини тепишимиздур.» 

Рәхимә маһмут ханим д у қ ға вакалитән бу йиғинға қатнишип, уйғурларниң вәзийити һәққидә доклат бәргән уйғур паалийәтчидур. Униң билдүрүшичә, у йиғинда әнглийәдики мусулман вә йәһудий җамаитиниң хуавей ширкитини чәкләшкә, шундақла уйғур кишилик һоқуқ қануни чиқирилишиға ярдәм қилишни тәләп қилған. Рәхимә маһмут ханим 30-январ зияритимизни қобул қилип, бу икки мәсилиниң немә үчүн уйғурлар үчүн муһимлиқини чүшәндүрди. Униң тәкитлишичә, хуһвей ширкити уйғур аптоном районидики бастурушта хитай һөкүмитигә ярдәмләшкән. У, әнглийә үчүн бихәтәрлик тәһдити болупла қалмай, кишилик һоқуқ дәпсәндичиликиниң иштиракчиси икәнликини билдүрди. 

Рәхимә маһмут ханим хитайниң хуһвей ширкитини чәкләш һәққидики бу тәлипини әнглийә һөкүмити қарар чиқирип, хуһвей ширкитиниң әнглийә рәқәмлик ул әслиһәләр қурулушлириға қисмән қатнишалайдиғанлиқини елан қилған мәзгилдә оттуриға қойған. Америка һөкүмити илгири хуһвейниң бихәтәрлик тәһдити пәйда қилидиғанлиқини агаһландуруп, униң әнглийә рәқәмлик ул әслиһәләр қурулушиға иштирак қилишиға қарши чиққан. Әгәр әнглийә хуһвейға йол ечип бәрсә, униң билән болған истихбарат һәмкарлиқиға хатимә беридиғанлиқини билдүргәниди. Әнглийә һөкүмити 28‏-январ елан қилған қарарида, хуавейниң һәрбий база вә ядро истансисидәк назук орунларниң рәқәмлик ул әслиһәләр қурулушлириға қатнишалмайдиғанлиқини билдүргән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт