D u q rehberliri xitayning "Aq tashliq kitabi" gha reddiye qayturdi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-07-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Kochida posta turuwatqan xitay qoralliq eskerliri we aptomobilliri. 2014-Yili 4-awghust, qeshqer.
Kochida posta turuwatqan xitay qoralliq eskerliri we aptomobilliri. 2014-Yili 4-awghust, qeshqer.
AP Photo/David Wivell

Xitayning Uyghurlar toghrisida élan qilghan "Aq tashliq kitabi" türlük reddiyelerge duch kelmekte.

22-Iyul küni xitay élan qilghan Uyghurlar toghrisidiki "Aq tashliq kitab" gherb metbu'atlirida türlük inkaslarni qozghimaqta. Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit shu küni "Merkizi agéntliq" ning ziyaritini qobul qilghanda xitayni "Tarixni burmilash, aq-qarini arilashturuwétish" bilen eyibligen idi. Bügün d u q rehberliridin dolqun eysa, erkin ekrem we perhat muhemmidi ependiler ziyaritimizni qobul qilip, xitayning "Aq tashliq kitabi" gha qarita reddiyelirini bayan qilip ötti.

Xitayning "Aq tashliq kitabi" da Uyghurlarning türkiy millet emesliki, Uyghur diyarining xen sulalisi dewridin bashlapla xitayning bir parchisi bolghanliqi, islam dini Uyghurlarning esli dini emes, belki tarixta ereb impériyesi teripidin qoral küchi bilen zorlap téngilghan din ikenliki, sherqiy türkistan deydighan bir döletning ezeldin mewjut bolmighanliqi otturigha qoyulghan idi.

D u q re'isi dolqun eysa ependi bu heqte toxtalghanda xitayning bir tereptin jaza lagérlirini qurup, milyonlighan Uyghurlar üstidin étnik qirghinchiliq, medeniyet depsendichiliki, xitaylashturush zorawanliqi siyasitini yürgüzse, yene bir tereptin Uyghur millitige bolghan xelq'araliq hésdashliqlarni tügitish, Uyghur millitini tamamen yoqitish niyitide teshwiqat tajawuzchiliqi urushini teng élip bériwatqanliqini ilgiri sürdi.

D u q ning mu'awin re'isi doktor erkin ekrem ependi "Xitayning shinjang 2000 yildin buyan junggoning ayrilmas bir qismi idi, islam dini Uyghurlargha zorlap téngilghan, 'sherqiy türkistan' dep dölet bolghan emes, Uyghurlarning étnik kélip chiqishining türkiy milletler bilen alaqisi yoq. . . Dégendek sepsetilerni bügünki künde qayta bazargha sélishidiki meqsiti néme?" dégen so'algha qarita özining qarashlirini bayan qilip ötti.

D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependi sözide xitayning Uyghur tarixini burmilash qilmishlirining ezeldin mewjutluqini, xitayning hazirgha qeder élan qilghan atalmish "Aq tashliq kitab" lirining héch birining xelq'arada étirapqa érishelmigenlikini, eksiche kishilik hoquq organlirining tenqidige uchrap kelgenlikini tilgha aldi.

Xitayning bu "Aq tashliq kitabi" 22-iyul élan qilin'ghandin kéyin gherb axbarat wasitiliride türlük qarshi inkaslar otturigha qoyulupla qalmastin, ijtima'iy taratqularda Uyghur ziyaliyliri teripidin yene köpligen reddiyeler élan qilindi. Bu reddiyelerde Uyghurlarning tarixta qurghan döletliri, Uyghurlarning étnik kélip chiqishining xitay bilen ezeldin héch bir alaqisining yoqluqi, Uyghurlarning türk qan sistémisigha tewe bir millet bolghanliqi, Uyghurlarning 10-esirde islamni ixtiyarliqi bilen qobul qilghanliqi hemde ming yildin artuq bir zaman bu dinda yashap kelgenliki qatarliqlargha da'ir türlük pakitliq melumatlar orun alghan idi.

Toluq bet