Uyghur ana til mektepliri dersxanidin chiqip tor dunyasida téximu rengdar dawam etmekte

Muxbirimiz gülchéhre
2020-06-16
Élxet
Pikir
Share
Print
"Tengritagh xanim qizlar guruppisi" ana til longqisini tutup turghan ösmür. 2017-Yili 9-dékabir, awstraliye.
"Tengritagh xanim qizlar guruppisi" ana til longqisini tutup turghan ösmür. 2017-Yili 9-dékabir, awstraliye.
RFA/Abduweli

Nöwette yawropa ittipaqidiki döletler, amérika, awstraliye we yaponiye qatarliq ellerdimu Uyghurlar barla jaylarda asasen Uyghur ana til mekteplirini qurush omumlashqan. Ularning ana til derslikliri we qolliniliwatqan métodliri bara-bara birlikke kéliwatqanliqi melum. Gerche ottura asiyadiki qazaqistanda Uyghurlarning perzentlirini Uyghur an tilida terbiyeleydighan toluq ottura mektepni tügetküche bolghan muntizim, mukemmel Uyghur tilliq oqutush shara'iti bolsimu emma bashqa ellerde Uyghurlarning qurghan ana til mektepliri, shara'itlar cheklimisi bilen peqet hepte axirliridiki bir qanche sa'etlik kurs tipidiki dersxana oqutush arqiliq dawam qilip kelmekte.

Xelq'ara Uyghur ana tili bayrimi munasiwiti bilen muhajirettiki ana til mektepliri heqqide élip barghan ziyaretlirimiz dawamida, gerche yéqinqi aylardin bashlap, Uyghur ana til mekteplirimu, xitaydin taralghan tajsiman wirusi yuqumining aldini élish seweblik taqilip qalghan bolsimu, mu'ellimler nöwette tor we téléwiziye dersxanilirini tesis qilip, Uyghur balilargha ötiliwatqan ana til dersliklirini dawamlashturushqa tirishmaqtiken. Bu heqte amérika wirjiniye shtatidiki Uyghur ana tili mektipining mes'uli süreye xanim yüzdin artuq oqughuchining ana til sawati we sewiyisini saqlap qélish üchün balilargha yazliq tetillik tor dersxanisi tesis qilghanliqini tonushturdi:

Shiwétsiyediki Uyghur ziyaliysi, Uyghur ana til mektipining terbiyechisi zulhayat ötkür xanim dunyaning her qaysi jayliridiki ana til mektepliri qolliniliwatqan oqutush métodliri we hazirqi dersxanini torgha köchürüsh programmilirini chüshendürüp ötti. Muhajirettiki Uyghurlarning ana-til derslikni qéliplashturushning eng texirsiz mesile ikenlikini otturigha qoydi.

Intérnét dunyasigha köz yügürtidighan bolsaq nöwette Uyghur balilirigha muhajirettiki Uyghurlarning "Ana til" namida nurghun mulahize torliri, mexsus ijtima'iy alaqe topluqliri we hetta ana til tor we téléwiziyesimu bar bolup, bularda Uyghur balilirining öz ana tili bilen birlikte Uyghur tarixi, Uyghur medeniyiti, sen'iti, edep-exlaq we turmush adetlirigiche keng da'iride terbiyelinish muhiti hazirlan'ghan.

Ana til téléwiziyesini ilgiri shinjang téléwiziyeside balilar programmisigha uzun yil rézhissor bolghan hazir kanada yashawatqan rida ablimit ependi, muhajirettiki ana til terbiyesini kücheytish yolida teshebbuskar ziyaliylardin abduweli ayup, erkin sidiq we bir qisim ana til oqutquchilirining teshebbusi bilen 2018-yili qurulghanidi. Rida ependi balilar özlirining riyasetchiliki we qatnishishi bilen programmiliri barghanche rengdar tereqqiy qilip, ana til mektep oqughuchilirining yaqturidighan programmisi bolupla qalmay, uning yene dunyaning her qaysi jayidiki Uyghur balilirini bir-birige uchrashturush rolini oynawatqanliqini bildürdi.

Ana til mektepliri torda élip bériwatqan türlük tor dersxana pa'aliyetliri, kitab oqush we dostluq pa'aliyetliridin bashqa muhajirettiki Uyghur jama'iti we teshkilatlarmu mexsus balilarning ana til terbiyesini kücheytishke ehmiyet bermekte. Hazirning özide, dunya Uyghur ayallar birlikining Uyghur balilirining ana tilini rawajlandurush we Uyghur medeniyet sen'itini saqlap qélish meqsitide bu yil aprélda bashlighan "Ümid cholpini" namliq musabiqisi dawam qilmaqta. Hazirghiche bu musabiqige qatnishish üchün dunyaning her qaysi jayliridin 200 din artuq Uyghur balisi özlirining her türlük maharetlirini körsetken widiyolirini ewetken. Risalet xanim pat yéqinda buning netijisini élan qilidighanliqini éytish bilen teng mezkur musabiqini uyushturushtiki közligen meqsetlirining biri, peqet ottura asiyadila saqlinip qalghan Uyghur tili ma'aripi tejribisini dunyaning bashqa jaylirida muhajirette yashawatqan Uyghurlar bilen ortaqlishishqa sehne yaritip bérish ikenlikini eskertti.

Amérika wirjiniye ana til mektipining mes'uli süreye xanim Uyghur tili we medeniyitini saqlap qélish chet'ellerdiki her bir Uyghurning ortaq mes'uliyitige aylan'ghanliqini, emma Uyghur ana tilni qoghdash we omumlashturush üchün ana til mekteplirila kupaye qilmaydighanliqini bildürdi. Süreye xanimning qarishiche muhajirettiki Uyghurlar, xitay siyasiti tüpeyli til we medeniyet her jehettin uchrawatqan buzghunchiliqlargha qarshi, qutquzush tedbirlirini izchil élip bérilishi üchün mexsus Uyghur ana til ma'arip fondi qurup chiqishqa éhtiyajliq iken.

Toluq bet