15-Iyun Uyghur xelqining xas ana til bayrimidur

Muxbirimiz gülchéhre
2020-06-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Jenubiy awstraliye ana til mektipining oqutquchi we oqughuchiliri shundaqla ata-anilarning qatnishishida ötküzgen roza héyt we "Uyghur ana til küni" pa'aliyitidin körünüsh. 2019-Yili 8-iyun, adélayd awstraliye.
Jenubiy awstraliye ana til mektipining oqutquchi we oqughuchiliri shundaqla ata-anilarning qatnishishida ötküzgen roza héyt we "Uyghur ana til küni" pa'aliyitidin körünüsh. 2019-Yili 8-iyun, adélayd awstraliye.
RFA/Uchqun

Bu nöwet, xelq'ara Uyghur ana til küni téxi yétip kelmey turupla, yéqinqi künlerdin bashlap Uyghurlar qolliniwatqan türlük ijtima'iy alaqe wasitiliride mexsus Uyghur ana til künige béghishlan'ghan yazmilar, dunyaning her qaysi jayliridiki Uyghur ana til mekteplirining bu nöwetlik Uyghur ana til bayrimigha atighan türlük pa'aliyetliri we omaq balilarning mexsus ana til küni bayrimigha atap orundighan naxsha usul nomurliri, chüchük ana tilida qilghan déklamatsiyeliri keng tarqaldi.

Dunya Uyghur qurultiyi 2015-yili 5-ayning 22-küni bayanat élan qilip, xitay hökümitining Uyghur millitini özining ana tilidin, milliy alahidilikliridin, milliy iradisidin ayrip assimilyatsiye qilish meqsitide atalmish "Qosh tilliq ma'arip" siyasitini jiddiy yosunda tézleshtürüp élip bériwatqanliqini otturigha qoyghan we mundaq bir weziyette öz tilini qoghdash, uninggha ige chiqishning Uyghur xelqi üchün muhim bir mesile ikenliki, buning üchün her qaysi döletlerde 6-ayning 15-küni her türlük xatirilesh pa'aliyetlirini élip bérishqa chaqiriq qilghanidi.

Shu chaqiriqning türtkiside Uyghurlar, yalghuz birleshken döletler teshkilati teripidin békitilgen 21-féwral "Dunya ana til küni" ni alahide tebriklepla qalmay yene xelq'ara miqyasida, özlirining xas Uyghur ana til bayriminimu her xil shekilde ötküzüshke bashlighanidi.

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa yillardikidek 15-iyun küni "Uyghur tili bayrimi" munasiwiti bilen mexsus bayanat élan qilip, gerche tajsiman wirus seweblik dunya miqyasidiki tedbirler seweblik muhajirettiki Uyghur jama'iti bu nöwetlik ana til künini tebriklesh pa'aliyetlirini birlikte ötküzüshi belgilik cheklimilerge uchrighan bolsimu, imkaniyitining yétishiche bu bayramgha ehmiyet bérishke chaqirip, ana tilni qoghdashni Uyghurlarning bir milliy mejburiyiti ikenlikini tekitlidi.

Uyghurlarning özlirige xas xelq'araliq Uyghur ana til bayrimi kütüwélish amérikadiki Uyghur kishilik hoquq qurulushidiki Uyghur we amérikaliq tetqiqatchi xadimlar, Uyghur ana til künini tebriklep mexsus chatma tebrikname élan qilghan.

Mezkur bayramgha bolupmu dunyaning her qaysi jayliridiki ana til mektepliri üchün pida'iy bolup xizmet qiliwatqan Uyghur oqutquchilardinmu bekrek ehmiyet béridighanlar bolmisa kérek. Bu heqte shiwétsiyediki Uyghur ziyaliysi we ana til mektipining oqutquchisi, ataqliq sha'ir merhum abduréhim ötkür ependining qizi zulhayat xanim, muhajirettiki Uyghurlar üchün Uyghurlarning ana tilni qoghdap qélishta perzentlirining ana til oqutushigha ehmiyet bérishtin bashqa qilalaydighan texirsiz we emeliy xizmetler heqqide toxtaldi.

Mushuninggha oxshash, muhajrettiki Uyghurlarning "Uyghur ana til" bayrimini emeliy herikiti, ehmiyetlik pa'aliyetler arqiliq ötküzüshke yéteklishi netijiside, chet'ellerde tughulup ösüp yétiliwatqan Uyghur perzentliriningmu öz ana tiligha bolghan muhebbitini, pexirlinish tuyghulirini türlük shekilde ipadilimekte. Yéqinqi künlerde ijtima'iy taratqularda Uyghur balilirining öz ana tilida orunlighan déklamatsiye we naxsha usulliri ata-anilarni tolimu memnun qilghan. Amérika wirjiniyadiki Uyghur ana til mektipining oqughuchisi 7 yashliq melike nur, bu ana til bayrimigha atap abduréhim ötkürning "Iz" namliq shé'irini déklamatsiye qilip, dunyaning her qaysi jayliridiki kichik dostlirigha sogha qilghan. Qéni ixlasmenler bizmu birlikte huzur alayli:

Xitay hökümiti yillardin béri gerche Uyghur ana tilini ma'ariptin siqip chiqiripla qalmay, uning bir akadémik sewiyediki mukemmel güzel til ikenlikini inkar qilip, siyaset we tedbirlerni qollinip Uyghur tilining ishlitilishi hem mewjutluqigha négizlik xiris peyda qiliwatqan bir peytte Uyghur tilining eng yéngi utuqliri süpitide bu yil 26-féwral, dunyadiki eng chong tor sistémisi bolghan gugul, Uyghur télini gogul terjime sistémisidiki 108 xil til qatarida "Gogul terjiman" yumtaligha qoshqanliqini tilgha élishqa toghra kélidu. Chünki bu arqiliq Uyghur tilining in'gliz tili qatarliq bashqa chong tillargha oxshash söz bayliqi mol, zamaniwi pen-téxnika atalghulirinimu bimalal ipadiliyeleydighan til ikenliki yene bir qétim ispatlandi.

Uyghur tili, Uyghur ma'aripi, Uyghur ewladliri, Uyghurlarning kelgüsi xitayning assimilyatsiye siyasitining xewpi we éghir bésimigha duch kelgen bügünki künde, chet'ellerdiki Uyghurlar bolsa Uyghur ana tilni qoghdash we omumlashturushning intayin zörürlükini barghanche tonup yetmekte ؛ ular xitay siyasiti tüpeyli Uyghur tili uchrawatqan buzghunchiliqlargha qarshi, qutquzush yolliri üstide tedbir we tirishchanliqlarni toxtatmay dawam qilmaqta.

Toluq bet