Amérika Uyghur mesilisini kün tertipte tutup turmaqta

Muxbirimiz jüme
2020-05-31
Élxet
Pikir
Share
Print
Jüme küni amérika tashqi ishlar ministirliqigha qarashliq "Amérikini hembehirlesh" namliq tor béti Uyghurlarni tonushturup bir parche maqale élan qildi.
Jüme küni amérika tashqi ishlar ministirliqigha qarashliq "Amérikini hembehirlesh" namliq tor béti Uyghurlarni tonushturup bir parche maqale élan qildi.
share.america.gov

Dunya korona wirusi wabasigha taqabil turush helekchilikide qalghan mezgilde, amérika Uyghur mesilisini izchil kün tertipte tutup turmaqta.

Jüme küni amérika tashqi ishlar ministirliqigha qarashliq "Amérikini hembehirlesh" namliq tor béti Uyghurlarni tonushturup bir parche Maqale Élan qildi we Uyghurlarning xitayda sistémiliq basturushqa uchrawatqanliqni bayan qildi.

Maqalide Uyghurlarning yéqini siyasiy tarixi heqqide bérilgen bayanlarda Uyghurlarning 20-esiride ikki qétim musteqil jumhuriyet qurghanliqi alahide tilghan élindi. 

Maqalide mundaq déyildi: "Hazirqi shinjang térritoriyesi xitaychida 'yéngi chégra' dep atilidighan bolup, ching sulalisi 18-esirdiki herbiy heriket arqiliq kontrolluq astigha alghandin kéyin xitayning teserrupigha chüshüp qalghan. Bu rayon, 1930 we 1940-yilliri ikki qétim qisqa ömür sürgen jumhuriyetlerni jakarlap musteqilliq élan qilghan, emma 1949-yili kommunistlar hakimiyet béshigha chiqqandin kéyin qaytidin xitayning kontrolluqigha ötken."

Maqalide Uyghurlarning étnik terkibi we jughrapiyelik orni heqqide chüshendürüsh bérilgendin kéyin, ularning yéqini bir nechche yildin buyan xitayning qattiq basturushigha duch kelgenliki sherhlendi. 

Maqalide mundaq déyildi: "Yéqinqi yillardin béri, xitay hökümiti Uyghurlarning medeniyiti we dinini basturdi. Uyghurlarni öz ana tilini sözligenliki, öz medeniyitini saqlighanliqi yaki ramzan tutush, haraq we choshqa göshidin yiraq turush qatarliq diniy ehkamlarni beja keltürgenliki üchün jazalandi."

Maqalide yene xitayning 2017-yilidin bashlap atalmish diniy esebiylik we bölgünchilikke qarshi turush üchün "Az dégende 800 ming we belki 2 milyondin artuq Uyghur we bashqa musulman az sanliqlarni tutup turush lagérlirigha tashlighan" liqi körsitildi.

Maqalide yene, xitayning bu orunlarni "Qayta terbiyelesh" yaki "Kespiy terbiyelesh" mektepliri dep ataydighan bolsimu, emma kishilerning bu jaylarda tok bilen qiynash, mejburiy iqrar qildurush, ménge yuyush qatarliq xorlashqa uchraydighanliqi, xitay kommunist partiyesini medhiyeleydighan naxshilarni oqushqa, xitayche sözleshke mejburlinidighanliqi körsitildi. 

Maqalide mundaq déyildi: "Xelq'ara axbarat we kishilik hoquq organliri bu merkezliridiki bixeterlik xadimlirining bezi tutqunlarni xorlighanliqi, qiynighanliqi we öltürgenlikini xewer qildi."

Maqalide yene Uyghurlargha qaritilghan teqiblesh siyasetliri tilgha élindi we ularning öz öyliridimu yalghuz qaldurulmaydighanliqi, xitay kommunistlirining "Ular yoluquwatqan mesililerni chüshinish" namida Uyghurlarning öylirini makan tutqanliqi körsitildi. 

"Amérikani hembehirlesh" tor béti amérika tashiqi ishlar ministirliqigha qarashliq intérnét metbu'ati bolup, ilgirimu Uyghurlar heqqide bir nechche maqale élan qilghan idi.

Toluq bet