Uyghurlarni qutquzush amérikada dindin halqighan ortaq insanperwerlik chaqiriqigha aylanmaqta (2)

Muxbirimiz gülchéhre
2019-04-19
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérikadiki tesiri küchlük musulman rehberliridin imam malik mujahid ependi washin'gton shehiride ötküzülgen "Uyghur erkinlik marshi" namayishida söz qilmaqta. 2019-Yili 6-mart.
Amérikadiki tesiri küchlük musulman rehberliridin imam malik mujahid ependi washin'gton shehiride ötküzülgen "Uyghur erkinlik marshi" namayishida söz qilmaqta. 2019-Yili 6-mart.
RFA/Eziz

Amérikadiki Uyghur teshkilatliri we pa'aliyetchiliridin bashqa amérikaning oxshimighan jaylirida yashawatqan Uyghurlar meyli shexsiy yaki ammiwi pa'aliyetlerde bolsun we yaki ijtima'iy tartqu hemde türlük axbarat wasitiliride bolsun xitay lagérlirigha qamalghan awazsiz Uyghurlarning awazi bolmaqta.

Los-anzhélista yashaydighan bir xristi'an ayal ziyaritimizni qobul qilip, özining yéqinqi bir yekshenbe küni chérkawda ötküzülgen Uyghurlargha yardem bérish pa'aliyitide Uyghurlar duch kéliwatqan zulumni resmiy chüshen'genlikini bayan qildi. U ayal bu pa'aliyette lagérgha qamalghan uruq-tughqanlirining süritini tutup turup guwahliq bergen Uyghurlarning hékayilirini neq meydandin anglighan. U bu pa'aliyet jeryanida Uyghurlar uchrawatqan zulumlarni taratqulardiki xewerlerge qarighandimu janliq hem biwasite halda chüshen'genliki bildürdi:

"Xélidin béri Uyghurlar heqqidiki xewerlerni anglap kéliwatqan idim. Elwette, Uyghurlarning mesilisini bilettim, emma mehellimizdiki chong chérkawda ötküzülgen pa'aliyette xitay zulumining qurbanliri bolghan Uyghurlar bilen yüzmu yüz uchrashtim. Ular bilen derqemte olturup, ularning yash töküp turup sözligen hékayilirini anglidim. Ularning dep bergenliri manga we chérkawimizgha kéliwatqan köpchilikke biwasite tesir qildi. Uyghurlar heqiqetenmu yürekni ézidighan éghir bir weziyette iken. Elwette, biz bu échinishliq hékayilerni anglighandin kéyin ulargha asanliq tilep du'a qilishtuq. Méningche, bu kupaye qilmaydu, emeliy heriket qilishimiz zörür dep oylaymen."

Bu xanim yene xitay réjimi astidiki Uyghurlar yüzliniwatqan xeter shunche jiddiy bolsimu, emma dunyaning inkasining yéterlik bolmaywatqanliqini eskertip ötti. U yaratquchining Uyghurlarning béshigha kelgen külpetler arqiliq insanlarni sinawatqanliqini, buni Uyghurlar we yaki bashqa musulmanlarla emes, belki her qandaq din'gha étiqad qilghuchi insanlarning chüshinip yétishi kéreklikini tilgha aldi:

"Yaratquchi Uyghurlarning qiyin ehwali arqiliq bir azabni yürükimizge saldi. Emdi biz hergiz perwasiz yürelmeymiz!"
Nöwette xitay hökümitining yuqiri bésimliq siyasiti tibet aptonom rayonidimu dawam qilmaqta. Xitayning ilgiri tibet aptonom rayonigha teyinligen partkom sékrétari chén chüen'go Uyghur aptonom rayonigha yötkep kélin'gendin buyan u ilgiri tibette yolgha qoyghan qattiq siyasetlirini Uyghur diyarida sinaq qiliwatqanliqi melum bolmaqta. Chén chüen'goning ikki yildin buyan Uyghur diyarida yürgüzüwatqan qattiq qol siyasetliri xitaydila emes, hetta pütün dunyadiki insanlar uchrawatqan eng éghir kishilik hoquq krizisi dep qaralmaqta.

Bu nuqtini amérikadiki tibet uchur merkizining tetqiqatchisi, dunya tibet parlaméntining sabiq parlamént ezaliridin labsang shastérimu alahide tekitleydu: 

"Uyghurlarning weziyiti hazir tolimu jiddiy bolmaqta. Biz bu yerde nechche on ademning türmige qamalghanliqining gépini qilmaywatimiz, belki bir-ikki milyon, hetta uningdinmu köp ademning erkinliktin mehrum qaldurulup, yépiq lagérlargha qamilishidek éghir mesile üstide sözlewatimiz. Bu pütün dunyadiki hökümetler we dölet rehberlirining jiddiy heriket qollinishigha tégishlik bir mesile. Ular xitay bilen munasip halda diplomatik uchrishish we di'aloglar élip bérip, bu krizisning axirlishishigha türtke bolushi lazim. Tibetlermu xitay hökümitining her jehettin oxshashla basturushigha uchrap kéliwatqan bir millet, emma hazirning özide Uyghurlarning weziyiti hemmidin jiddiy, hetta tibetlerningkidin nechche hesse éghir dep qaraymen." 

U yene dunyadiki tibetlerni Uyghurlarni qutquzush herikitige jiddiy we yéqindin awaz qoshushqa dewet qilip kéliwatqanliqini bildürüp, mundaq dédi:

"Uyghurlar eng yardemge mohtaj mushundaq bir jiddiy peytte biz tibetler Uyghurlarni qollap, ular bilen birlikte téximu kop hemkarliqlarni élip baralaymiz. Chünki biz oxshash bir xitay hakimiyiti teripidin diniy étiqadi erkinliki, söz we pikir erkinlikidin mehrum qéliwatimiz, insaniy heq-hoquqlirimiz basturulushqa uchrawatidu. Shunga bu zulumlardin qutulushning istratégiyeliri we yollirini birlikte izdep, mesilini hel qilishta hemkarlishishimiz lazim."

Toluq bet