Rusiye aka-uka shehrizat we shahdiyarning panahliq iltimasini yene ret qildi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2019-11-28
Élxet
Pikir
Share
Print
Rusiye moskwadiki sot mehkimisining aldi körünüshi. 2017-Yili 1-awghust.
Rusiye moskwadiki sot mehkimisining aldi körünüshi. 2017-Yili 1-awghust.
AP

Yéqinda rusiye fédératsiyege terkibidiki tataristan jumhuriyitining paytexti qazan shehiride siyasiy panahliq alalmaywatqan qosh kézek aka-uka shehrizat we shahdiyar shawketlerning panahliq élish iltimasi rusiye hökümiti teripidin yene ret qilindi.

Bu heqte rusiyening bir qatar ammiwi axbarat wasitiliri xewer qildi. "Qazan föst", "Réyalnoyé wrémya", "Azadliq" we bashqimu metbu'atlarda "Qazandiki sot xitay puqrasi bolghan qoshkézek tatargha panahliq bérishtin waz kechmekte", "Qazandiki sot aka-uka Uyghurlargha panahliq bérishtin bash tartishni qanunluq hésablidi", "Xitaydiki tatarlargha qazanda orun tépilmidi", "Rusiye xitaydin kelgen tatargha panahliq bérishtin bash tartti" dégendek maqale-xewerler élan qilindi.

"Kommérsant" tor bétide élan qilin'ghan "Xitaydin kelgen tatarlargha qazandin orun tépilmidi" namliq maqalida éytilishiche, Uyghur élidin kelgen tatar aka-uka shehrizat we shahdiyar shawket ürümchide tatar-Uyghur a'iliside tughulghan bolup, qazan shehiride ötken sotta shehrizat xitay da'irilirining ularning isimlirini xitaychigha özgertishke mejburlighanliqini éytqan. 2015-Yili ular qazan shehiridiki "Fédératsiye uniwérsitéti" ge oqushqa kirgen. Adwokat ruslan nagiyéfning éytishiche, ularning oqush üchün pulini tatarlarning dunya qurultiyi töligen. Lékin ötken yili ularning oqush puli toxtitilish munasiwiti bilen uniwérsitéttin chiqirilip, wizisi toxtitilghan iken. Shuningdin kéyin shehrizat we shahdiyar shawket rusiyede qélish üchün waqitliq panahliq iltimasini sun'ghan.

Biz shehrizat we shahdiyar shawketning sot ehwalini bilish üchün ularning adwokati zöhre hemrayéwagha muraji'et qilduq. U ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: "Shehrizatning 25-noyabirda qazan shehirining awiyastro'itél nahiyelik sotida délosi qaraldi. Uning waqitliq panahliq iltimasi ret qilindi. Biz emdi rusiyening aliy sotigha bu heqte erz sunmaqchimiz. Emdi shahdiyarning iltimasi mushu yili 12-dékabirda aliy sotta qaralmaqchi. Hazir ehwal mana shundaq. Mubada aliy sot bu iltimasni ret qilsa, u waqitta ularni rusiye qanunliri boyiche memuriy jawabkarliqqa tartish hem rusiye chégrasidin chiqiriwétish xewpi tughulidu. Eger shundaq ehwal yüz berse, u waqitta höküm chiqqandin kéyinla biz kishilik hoquq boyiche yawropa sotigha muraji'et qilip, ularning xitaygha qayturup bérilmesliki heqqide chare qollinishini qolgha keltürüshke urunimiz."

Qazandiki tatar pa'aliyetchilirining biri farit zakiyéf shehrizat we shahdiyar shawketning panahliq iltimasining yawropa sotida qarilidighanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Biz ularni qoghdash meqsitide kéyinki heptide bir nechche kishilik namayish uyushturushni oylawatimiz. Bizche musulman ellirimu ularni qoghdash üchün awaz qoshushi kérek. Hazirche peqet yawropa ittipaqila Uyghur musulmanlirini yaqlaydu dep oylaymen. Musulman eller bu heqte izchil sükütte turuwatidu. Shuning üchün biz xitayning shinjangda yürgüzüwatqan Uyghurlargha qaritilghan qirghinchiliqigha qarshi. Elwette, bu namayishqa hökümet ruxset bérishi kérek, dep oylaymen."

Moskwadiki özbék pa'aliyetchisi behram hemrayéfning pikriche, shehrizat we shahdiyar shawketning ishida ikki chong memliketning, yeni rusiye we xitayning öz-ara siyasiy munasiwetliri birinchi orunda turidiken. U rusiyeni bashqa memliketlerge we xelqlerge tutqan mewqesi heqqide toxtilip, mundaq dédi: "Rusiyening birinchidin, musulmanlargha, shu jümlidin Uyghurlargha nisbeten istratégiyelik mewqesi bar. Hazir Uyghurlar tartiwatqan paji'elik ehwalning yawropa sotlirida qariliwatqini melum bolsimu, rusiye bu heqte ündimeywatidu. Rusiye bu yerde on, yüz yillap kéliwatqan xitay bilen bolghan alaqilirini buzushni xalimaydu. Rusiye xitayni özining ittipaqdishi hem shériki süpitide tonuydu. Shuning üchün rusiye Uyghurlargha nisbeten yürgüzülüwatqan teqibleshni toxtitishqa héch qandaq heriket qilmaywatidu. Méning oyumche, Uyghur mesilisi bu aldi bilen siyasiy mesilidur. Hazir Uyghur mesilisi pütkül xelq'aragha melum bolup ketti. Shundaqtimu rusiye Uyghurlarni qollashtin bash tartmaqta. Shexsen méning pikrimche, Uyghurlar hazir sirttin yardemge nahayiti mohtaj. Ular özliri yalghuz bu éghir ehwaldin chiqip kételmeydu. Uyghurlar yardemsiz qéliwatidu, biz buning barliqini közitiwatimiz."

Behram hemrayéf musulman ellirining rehberliri Uyghur mesiliside sükütte turuwatqan bolsimu, emma dunya islam ehlining Uyghurlargha nisbeten qandaqtur bir héssidashliq mewqeside turuwatqanliqigha ishinidighanliqini bildürdi. U yene shehrizat we shahdiyar shawketning teqdirige héssidashliq qiliwatqanlarningmu yoq emeslikini, emma ularning hazirche küchining yéterlik emeslikini bildürdi. Behram hemrayéf qazan jama'etchiliki we bezi kishilik hoquq qoghdighuchilarning arilishishi bilen shehrizat we shahdiyarning uniwérsitétqa oqushqa kirgenlikini, shu sewebtin hazirche ularning muxbirlargha söhbet bérishtin éhtiyat qilidighanliqini otturigha qoydi.

Toluq bet