تارىخ-بۈگۈن

ئىككى قېتىم مۇستەقىل دۆلەتچىلىك تۈزۈمى ئېلان قىلغان 1931-1934-يىللىرى ۋە 1944-1949-يىللىرى كەڭ كۆلەملىك مىللىي ئازادلىق ھەرىكىتى ئېلىپ بېرىلدى.

شېڭ شىسەي ھاكىمىيىتىنىڭ ئاخىرلىشىشىدا ئامېرىكىنىڭ كۆرسەتكەن تەسىرى

1941-يىلى، ئۇيغۇر دىيارى فاشىزمغا قارشى ئىتتىپاقداش دۆلەتلەرنىڭ ئۆزئارا ئالاقە قىلىشىدا ئۆتۈشمە يوللۇق ئورنى ئاشتى.

رۇس تارىخچىسىنىڭ «ئاسىيانىڭ ئىسيانچى يۈرىكى» ناملىق كىتابىدا نېمىلەر دېيىلگەن؟ (2)

رۇسىيە تارىخچىسى، ئەسلى ئۇيغۇر ئېلىدە تۇغۇلۇپ چوڭ بولغان ۋاسىلىي پېتروف ئۆز ئەسىرىدە ئۆزى قاتناشقان مىللىي ئازادلىق ئىنقىلاب ھەققىدە بىر قاتار مەسىلىلەرنى بايان قىلغان.

رۇس تارىخچىسىنىڭ «ئاسىيانىڭ ئىسيانكار يۈرىكى» ناملىق كىتابىدا نېمىلەر دېيىلگەن؟ (1)

تارىخچىلارنىڭ قارىشىچە، ئۇيغۇر دىيارى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ سىياسىي، ئىجتىمائىي-ئىقتىسادىي ۋە مەدەنىيەت تارىخى تەتقىقاتى رۇسىيەدە ئىككى ئەسىرلىك مۇساپىنى بېسىپ ئۆتتى.

كونا توقماقنىڭ يېڭى ساداسى؛ خىتاينىڭ تارىخ ساھەسىدىكى «پانتۈركىزم ۋە پانئىسلامىزم» توقمىقىنى قايتا ئىشقا سېلىشى (2)

خىتاي سىياسىيونلىرىنىڭ قارىشىچە، تۈركىي تىللىق خەلقلەرنىڭ قېرىنداشلىقى، ئېتنىك تۇغقانلىق، تارىخىي باغلىنىشلىق ئۇقۇمىنى تەرغىب قىلىشى پانتۈركىزم ئىدىيەسىنىڭ ئىپادىسى ئىكەن.

كونا توقماقنىڭ يېڭى ساداسى: خىتاينىڭ تارىخ ساھەسىدە «پانتۈركىزم ۋە پانئىسلامىزم» توقمىقىنى قايتا ئىشقا سېلىشى (1)

ئۇيغۇر دىيارىدا ئۆتكەن يىلىدىن بۇيان «پانتۈركىزم ۋە پانئىسلامىزمغا زەربە بېرىش» تىن ئىبارەت بۇ توقماق كىشىلەرنىڭ بېشىدا پۇلاڭلاشقا باشلىدى.

مۇنىر يېرزىن : دەلىلقان سۇگۇربايېف ئەخمەتجان قاسىمىنى ھۆرمەت قىلاتتى ۋە رەھبەرلىكىگە بويسۇناتتى

91 ياشلىق تارىخىي شاھىت مۇنىر يېرزىن ئەپەندى ئۆزىنىڭ «ئىنقىلابى شەرقىي تۈركىستان» گېزىتىدە ئىشلەش جەريانىدا كۆرگەن-بىلگەنلىرىنى بايان قىلدى.

مۇنىر يېرزىن: مېنى رەھبىرىمىز ئەخمەتجان قاسىمى ئالتايغا مەخسۇس مۇخبىرلىققا ئەۋەتكەن ئىدى

1948-يىلى 10-ئايدا «ئىنقىلابى شەرقىي تۈركىستان» گېزىتى مۇنىر يېرزىن ئەپەندىنى مەخسۇس مۇخبىر سۈپىتىدە ئالتايغا خىزمەتكە ئەۋەتكەن.

مۇنىر يېرزىن : « ئىنقىلابى شەرقىي تۈركىستان»گېزىتىدە ئۇيغۇرلارنىڭ سەرخىللىرى ئىشلىگەن ئىدى

ئازاد شەرقىي تۈركىستان» گەزىتى «ئىنقىلابى شەرقىي تۈركىستان» گېزىتىگە ئۆزگەرتىلگەندىن كېيىن، تاكى 1949-يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە ئۆزىنىڭ مۇستەقىل مەتبۇئاتلىق ۋەزىپىسىنى ئادا قىلدى.

مۇنىر يېرزىن : ئەخمەتجان قاسىمى «ئىنقىلابى شەرقىي تۈركىستان گېزىتى» نىڭ باش يۆنىلىشىنى بەلگىلەيتتى

«ئىنقىلابى شەرقىي تۈركىستان گېزىتى» 1944-يىلى، 12-نويابىر كۈنى غۇلجىدا شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلۇپ، بىر ھەپتىدىن كېيىن نەشر قىلىنىشقا باشلىغان.

مۇنىر يېرزىن: بىرلەشمە ھۆكۈمەتنىڭ بۇزۇلۇشىدىكى تۈپ ئامىل- خىتاي مۇستەبىتلىرىگە تىز پۈكمەسلىك

1947-يىلى، 8-ئايدا ئەخمەتجان قاسىمى باشچىلىقىدىكى ئىلى تەرەپ ۋەكىللىرىنىڭ ئۈرۈمچىدىن غۇلجىغا كېتىشى بىلەن مىللىي بىرلەشمە ھۆكۈمەت بۇزۇلدى.

مۇنىر يېرزىن : ئەخمەتجان قاسىمى مۇھەممەد ئىمىن بۇغرا قاتارلىقلارنى غۇلجىغا كېتىشكە دەۋەت قىلغان ئىدى

1946-يىلى، 1-ئىيۇل كۈنى شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى تەرەپ بىلەن خىتاي گومىنداڭ مەركىزى ھۆكۈمىتى ۋەكىللىرىنىڭ قاتنىشىشى بىلەن ئۈرۈمچىدە بىرلەشمە ھۆكۈمەت قۇرۇلدى.

مۇنىر يېرزىن: شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ئۇيغۇرچە «شىنجاڭ گېزىتى» نى كونترول قىلغان

شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ھۆكۈمىتى بىلەن خىتاي گومىنداڭ مەركىزى ھۆكۈمىتى بىرلەشمە ھۆكۈمەت قۇرۇلغاندىن كېيىن، قوراللىق مىللىي ئازادلىق ئىنقىلاب كەسكىن سىياسىي كۈرەش دەۋرىگە كىرگەن.

دەھشەتلىك داخاۋ لاگېرىدا ئۆلتۈرۈلگەن ئۇيغۇر -تالىپ بارات

خىتاينىڭ لاگېرلىرى ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى مەزگىلىدىكى گىتلېر فاشىزمى قۇرغان يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا ئوخشىتىلدى.

ئەخمەتجان قاسىمىنىڭ «ئايروپىلان قازاسى سىرى» نىڭ 69-يىلى (2)

«بۇريات ھەقىقىتى» ناملىق گېزىت ئەخمەتجان قاسىمى قاتارلىقلارنىڭ سىرلىق ئۆلۈمى ھەققىدىكى سۆھبەت خاتىرىسىنى ئېلان قىلدى.

ئەخمەتجان قاسىمىنىڭ «ئايروپىلان قازاسى سىرى» نىڭ 69-يىلى (1)

69 يىلدىن بۇيان بۇ ۋەقە ئۇيغۇر ۋە باشقا مىللەتلەرنىڭ نەزىرىدە، ھەتتا خەلقئارادىكى ئۇيغۇر ئېلى تارىخىغا قىزىققۇچىلارنىڭ نەزىرىدە «سىرلىق ئايروپىلان قازاسى» سۈپىتىدە قارىلىپ كەلمەكتە.

ئالمۇتادا «ئەخمەتجان قاسىمى تاللانما ئەسەرلىرى» يورۇق كۆردى

سىياسەتشۇناس قەھرىمان غوجامبەردى ئەپەندىنىڭ پىكرىچە، ئەخمەتجان قاسىمى ئەسەرلىرىنىڭ قايتا نەشر قىلىنىشى چوڭ يېڭىلىق ئىكەن.

تارىخىي شاھىت: شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى سەھىيە ئىشلىرىغا ئالاھىدە ئەھمىيەت بەرگەن ئىدى

ئۇيغۇر دىيارىنىڭ تارىختىكى سەھىيە، ساقلىقنى ساقلاش ئىشلىرى ئۆتكەن ئەسىرنىڭ 40-يىللىرىدىن باشلاپ راۋاجلىنىش باسقۇچىغا كىرگەن.

باتۇر ئەرشىدىنوف: مەن شاھىت بولغان ۋە بىلگەن شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئازادلىق ئىنقىلابى (3)

ياشلار تەشكىلاتى ۋە خەلق ئىنقىلابى پارتىيەسىنىڭ تارقىتىۋېلىشى ھەققىدە

باتۇر ئەرشىدىنوف: مەن شاھىت بولغان ۋە بىلگەن شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئازادلىق ئىنقىلابى (2)

باتۇر ئەرشىدىنوف: بىز ئىنقىلابىمىزنىڭ غەلىبىسى ئۈچۈن سوۋېت ئىتتىپاقىغا يۆلىنىشكە مەجبۇر بولغان ئىدۇق

ستالىن ماۋنىڭ ئۇيغۇر دىيارىنى ئىگىلىشىگە قانداق ياردەم بەردى؟

1949-يىلى، 4-ئايدىن كېيىن، خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ھاكىمىيەت قۇرۇشى، ئۆزلىرىنىڭ ئىقتىسادىي ۋە ئىگىلىكىنى قۇرۇشى شۇنىڭدەك خەلقئارالىق سىياسىي ئورنىنى تىكلەش ۋەزىيىتى شەكىللەندى.

رابىك ئىسمايىلوف: ئابدۇللا روزىباقىيېف قاتارلىقلار ئۆز خەلقىنىڭ ھوقۇقلىرىنى تەلەپ قىلغانلىقى ئۈچۈن يوقىتىلغان

ئوتتۇرا ئاسىيا رايونىدا، جۈملىدىن ئۇيغۇر دىيارىدىكى ئۇيغۇر زىيالىيلىرى ئارىسىدا تونۇلغان ئەدەبىياتشۇناس، ئۇيغۇرشۇناس رابىك ئىسمايىلوف ئەپەندى 24-ئىيۇن كۈنى ئالمۇتا شەھىرىدە 84 يېشىدا ۋاپات بولدى.

ئۇيغۇرلارنىڭمۇ ھەربىي ئوفىتسېرلار مەكتىپى بولغان (3)

باتۇر ئەرشىدىنوف: مىللىي ئارمىيە ھەربىي ئوفىتسېرلار مەكتىپىنىڭ سىياسىي پروگراممىسى پەقەتلا مۇستەقىللىق ئىدى.

ئۇيغۇرلارنىڭمۇ ھەربىي ئوفىتسېرلار مەكتىپى بولغان (2)

مىللىي ئارمىيە باش قوماندانلىق شتابى ئۆز ئارمىيەسىنىڭ مۇنتىزىملىشىشى، كۈچىيىشى ۋە ھەربىي تەلىم تەربىيە ئىشلىرىغا باشتىن ئاخىرى يۇقىرى دەرىجىدە ئەھمىيەت بەرگەن ئىدى.

قازاقىستاننىڭ چوڭ ئاقسۇ يېزىسىدا «ئاتۇ پاجىئەسى» نىڭ قۇربانلىرى خاتىرىلەندى

ئالمۇتا ۋىلايىتىنىڭ ئۇيغۇر ناھىيەسىگە قاراشلىق چوڭ ئاقسۇ يېزىسىدا «ئاتۇ پاجىئەسى» نىڭ قۇربانلىرىنى خاتىرىلەش مۇراسىمى ئۆتكۈزدى.

ئۇيغۇرلارنىڭمۇ ھەربىي ئوفىتسېرلار مەكتىپى بولغان (1)

خەلق ئىچىگە تارقالغان 1944-1949-يىللىرىدىكى شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ۋە مىللىي ئارمىيەنىڭ كۆپلىگەن سۈرەتلىك خاتىرىلىرى ئارىسىدا جەلپ قىلارلىق بىر مەشھۇر سۈرەت بار.

1940-يىللاردىكى «شەرقىي تۈركىستان ئىنقىلابچىل ياشلار تەشكىلاتى» مۇساپىسى

20-ئەسىرنىڭ بىرىنچى يېرىمىدىكى ئۇيغۇر قاتارلىق مىللەتلەرنىڭ مىللىي ئازادلىق ئىنقىلابى مەزگىلىدە ياشلار جەڭگىۋارلىق روھىنى جارى قىلدۇرغان.

تولۇق بەت