Даррен байлер: «хитай оқуғучилар уйғурлар һәққидә немә дәйду?»

Мухбиримиз әзиз
2019-05-01
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хитай һөкүмитиниң уйғурларни бастуруш һәрикити тоғрисида хәлқара ахбарат вастилирида көпләп хәвәр вә мақалиләр елан қилиниш билән биргә, уйғурларни тәтқиқ қиливатқан бир қисим чәтәллик мутәхәссисләрму өзлириниң бу һәқтики издинишлирини һәр хил мунбәрләрдә сөзләп келиватқанлиқи мәлум. яш уйғуршунас даррен байлер йеқинда өзи һес қилған йәнә бир әһвални көпчилик билән ортақлашти һәмдә буни 1-май күни мақалә шәклидә елан қилди.

У өткән икки йил ичидә йигирмә-оттуздәк алий мәктәпниң мунбиридә милйонларчә уйғурниң лагерға қамилишини чөридигән һалда һәр саһә кишилиригә уйғурлар дуч келиватқан иҗтимаий паҗиәни тонуштуруп кәлгән иди. Бу җәрянда у көплигән хитай оқуғучиларниң өзи тонуштурған әһвални зор һәйранлиқ ичидә аңлиғанлиқини көргән. Униң билдүрүшичә, америкадики бу лексийәләр җәрянида хитай оқуғучилар хитай һөкүмити иҗра қиливатқан юқири пән-техника васитилиридин пайдилинип уйғурларни назарәт қилиш, уларниң пүткүл әһвални архиплаштуруп контрол қилиш, уйғурларни халиғанчә тутқун қилиш, көплигән ишларда уйғурлар билән хитайларни айрим өчирәттә турғузуш дегәндәк әһвалларни аңлап тәәҗҗүпкә чөмгән. Һәтта лагерлар мәсилисини аңлап чөчүп кәткән. Чүнки уларниң көп қисми бу хилдики әһвални америкаға келиштин илгири һечқандақ хитай ахбаратидин аңлимиған икән. 

Униң диққитини тартқан йәнә бир нуқта хитай чоң қуруқлуқидин кәлгән оқуғучиларниң өзи бәргән доклатлардин кейин болидиған соал-җавапта аҗайип-ғарайип соалларни сориши болған. Улар һәдисила уйғурларниң тарихтики «бөлгүнчилик» қилмишлири һәмдә уларниң «вәтәнниң бирлики» үчүн қандақ тәһдит болуватқанлиқи һәққидики чоң қуруқлуқ тәшвиқатлирида көп дейилгән баянларни тәкрарлаш арқилиқ даррен байлерниң баянлирини инкар қилишқа урунған. Уларниң бәзилири һәтта «бизниң дөлитимиз хәлқара қанун дегәнләрдин мустәсна. Пәқәт хән миллитила уйғурлар мәсилиси һәққидә сөз қилишқа һәқлиқ» дегән. У бу җәрянда һәрқайси җайлардики хитай консулханилириниң бу хил оқуғучиларни мәқсәтлик һалда бу хил сорунларға әвәтиватқанлиқи һәққидики гәп-сөзләрниму аңлиған. 

Даррен байлерниң қаришичә, нөвәттә хитайда баш көтүрүватқан «ислам вәһимиси» тәдриҗий һалда йеңи шәкилдики ирқчилиқ қариши билән юғурулуп кәтмәктә икән. Хитай һөкүмитиниң «бихәтәрлик» намида шунчә көп бигунаһ уйғурларни тутқун қилиши болса бу йүзлиништә һөкүмәтниң пуқралар үчүн қилип бериватқан «яхши ишлири» қатарида чүшинилип келинмәктә икән. У мушу әһвалларни көздә тутуп бу һәқтики әһвалларни техиму көп хитайларға аңлитиш, җүмлидин бу ишларниң һәқиқий маһийитидин хәвәрсиз қалған көплигән хитай пуқралирини буниңға сәпәрвәр қилишни тәшәббус қилиду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт