"Maliye waqti géziti" xitayning Uyghurlarni teqiblishige gherbtiki bezi tetqiqatchilarning yardemleshkenlikini ilgiri sürdi

Muxbirimiz erkin
2019-04-22
Élxet
Pikir
Share
Print

En'gliye "Maliye waqti géziti" bezi xitay shirketlirining sün'iy eqil téxnikisini tereqqiy qildurup, bu téxnikini Uyghurlarni teqibleshke ishlitishige gherbtiki bezi nopuzluq tetqiqatchilirining yardemleshkenlikini ilgiri sürgen. Xewerde bayan qilinishiche, amérikadiki bezi dangliq institutlarning bir qisim nopuzluq ilmiy tetqiqatchiliri yüz tonush téxnikisi, widiyoluq nazaretni öz ichige alghan 9 xil tetqiqat türide xitay shirketliri bilen hemkarlashqan.

Xewerde, bu xitay shirketlirining xitay hökümiti yaki xitayning dölet mudapi'e téxnologiye uniwérsitétidek herbiy organlirigha nazaret qilish téxnikisi satidighanliqi bildürülgen. Xewerde bayan qilinishiche, xitay bilen bolghan bu hemkarliqqa amérikadiki nokiya bél tejribixanisi, prinsiton uniwérsitéti, massachuséts téxnologiye instituti, illino'is urbana-shampe'in uniwérsitéti, awstraliyediki sidnéy uniwérsitéti qatarliq orunlardiki bezi tetqiqatchilar qatnashqan. 

Xewerde, "Yéngi amérika bixeterlik merkizi" ning xitay herbiy téxnologiye mutexessisi elsa kaniyening sözi neqil keltürülgen bolup, u "Keng kölemlik ilmiy alaqe amérika tetqiqatchilirining yalghuz shinjangdiki nishanliq türde Uyghurlargha qaritilghan qorqunchluq basturush we jazalashtila emes, belki pütün xitay miqyasidiki basturushta oynawatqan roligha so'al peyda qilmaqta" dégen.

Xewerde ashkarilinishiche, xitayning bir yérim milyondek Uyghur we bashqa musulmanlar tutup turuwatqan yighiwélish lagérliridiki nazaret qilish téxnikisini yitu, klodwolk, sensnet, senstayim shirketliri teminligen iken. Buning ichide klodwolk shirkiti xitayning "Otluq köz" namliq programmisini tereqqiy qildurghan. Bu programma "Uyghur, tibet we bashqa sezgür guruppilar" ni tonush we teqib qilishta ishlitilidiken. Xewerde, klodwolkning qurghuchisi shi jowning illino'isurbana-shempeyin uniwérsitétini püttürgenliki we mezkur uniwérsitétning xu'ang famililik proféssori bilen shérik ikenliki bildürülgen. Amérika kéngesh palata ezasi marko rubiyo amérika tetqiqatchilirini agahlandurup, ularni "Xitayning kishilik hoquqni depsende qilishi we amérikaning yer shari yétekchilik ornini ajizlitishigha yan tayaq bolup qalmasliq" qa chaqirghan idi.

Toluq bet