Maykél klark: "Xitayning Uyghur qayta-terbiyelesh merkezliri we kechmishtiki istibdatlarning erwahi"

Muxbirimiz erkin
2019-04-26
Élxet
Pikir
Share
Print

Awstraliye dölet uniwérsitétining Uyghurshunas proféssori maykél klark 25‏-aprél uzun hejimlik maqale élan qilip, xitayning "Qayta-terbiyelesh" lagérlirining mahiyiti we xaraktérini chongqur we etrapliq analiz qilghan.

Maykél klark Uyghur rayondiki lagérlar bilen natsistlar gérmaniyesining jaza lagérliri we sowét ittipaqining gulag namidiki emgek lagérlirining perqi hem oxshashliqlirini sélishturup, "Qayta terbiyelesh lagérliri" ning kishige istalinning gulaglirini we natsistlarning jaza lagérlirini eslitidighanliqini bildürgen.

Maykél klark ""Xitayning Uyghur qayta-terbiyelesh merkezliri we kechmishtiki istibdatlarning erwahi" serlewhilik maqaliside yene, xitay kompartiye réjimining bixeterlik, milletler we irqiy mesililerdiki chüshenchisini idé'ologiyesining natsistlar we sowétlar bilen sélishturghan. Uning ilgiri sürüshiche, "Bu sélishturma bügün shinjangda yüz bériwatqan hadisiler bilen ötmüshtiki yuqiriqi misallar arisida nahayiti zor idé'ologiyelik we taktikiliq parallélliq barliqini körsetmekte" iken. Maykél klark, taktika jehette béyjingning natsistlar we sowétlarge oxshashla özining Uyghur rayonidiki qilmishini xelq'ara we dölet ichige yolluq qilip körsitiwatqanliqini ilgiri sürgen. Uning tekitlishiche, shi jinping hakimiyiti yuqiriqi ikki istibdat hakimiyet qilghandek köp tereplimilik teshwiqat istratégiyesini ishqa sélip, "Qayta-terbiyelesh lagérliri" ning chataq térishining aldini almaqta iken.

Maykél klark yene, sabiq sowét ittipaqi öz waqtida chet'elliklerni gulaglargha ziyaretke orunlashturghandek xitayningmu chet'elliklerni Uyghur rayonida ziyaretlerge uyushturuwatqanliqi, u bu arqiliq xelq'ara tenqidni peseytishke urunsimu, biraq bu meqsitini emelge ashuralmighanliqini tekitligen. Uning ilgiri sürüshiche, 3 neper yawropa ittipaqi diplomati Uyghur rayonida tekshürüsh élip bérip, özlirining bu rayonda körgenlirining xelq'ara axbaratlar, ilmiy tetqiqatchilar we ammiwi teshkilatlar teminligen uchurlar bilen birdek ikenliki, Uyghur rayonida "Zor kölemlik we sistémiliq kishilik hoquq depsendichiliki yüz bériwatqanliqi" ni ilgiri sürgen.

Toluq bet