Җеймис милвардниң «шинҗаңдики мусулманларни қайта-тәрбийәләш» намлиқ китаби нәшр қилинған

Мухбиримиз әркин
2019-01-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Америка җорҗитовн университетиниң тарих пәнлири профессори, атақлиқ уйғуршунас җеймис милвардниң «шинҗаңдики мусулманларни қайта-тәрбийәләш» намлиқ китаби нәшр қилинған. Мәлум болушичә, мәзкур китаб 7‏-февралдин башлап рәсмий тарқилидикән. Әгәр бу әсәр 7‏-феврал базарға селинса у уйғур районидики лагерлар һәққидә йезилған тунҗи китаб болуп қалиду. Профессор милвард «ню-йорк китаблар обзори» намлиқ тор журнилида елан қилған мақалисидә мәзкур китабниң мәзмунини тонуштурған.

Мәлум болушичә, мәзкур әсәрдә лагерларниң көлими, лагердики тутқунларниң сани, униң фонксийәси қатарлиқ тәпсилатлар пакитлар билән йорутуп берилгән. Хитайниң бу лагерларни қандақ пәрдәзләватқанлиқи, уйғур җәмийити дуч келиватқан кризисларниң маһийити, хитайниң сияситиниң уйғурни кәң көләмлик тутқун қилип, бу лагерларға қамаштәк бу йөлинишкә қарап тәрәққий қилишиниң сиясий, тарихий, хәлқара арқа көрүнүши анализ қилинған.

У хитайниң уйғур сияситиниң һазирқи әһвалға келип қелишида нуқтилиқ икки амилниң муһим рол ойниғанлиқини илгири сүргән. Униң қаришичә, биринчидин хитай компартийәси уйғур вә башқа мусулманлар үчүн исламниң немидин дерәк беридиғанлиқини хата чүшинивалған. Иккинчи у бурунқи сияситидин ваз кечип, хәнзуларни мәркизи орунға қойидиған, етник ассимилятсийә йолини талливалған. Аптор йәнә, хитайниң 1949‏-йилдин кейин өзиниң «ислам җәмийити» арқилиқ әнәниви уйғур тәсәввуп исламиға бузғунчилиқ қилип, сәуди әрәбистанниң ваһаби исламиға йеқин диний әқидини қоллиғанлиқи, униң уйғур мәдәнийитини бастуруши, уйғурларни кәмситиши бу диний әқидиниң сәудидики исламий еқимға техиму йеқинлишишиға йол ачқанлиқини илгири сүргән. Апторниң қәйт қилишичә, хитай һөкүмити бир тәрәптин уйғурларниң сәләфилик идийәсигә болған қизиқишини күчәйтсә, йәнә бир тәрәптин сәләфий идийәсигә қарши болған йәрлик диний әнәниләргә бузғунчилиқ қилған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт