Җон емонт: «хитай һөкүмити қандақ қилип һиндонезийәни уйғурлар мәсилисидә сүкүткә чөмдүрди?»

Мухбиримиз әзиз
2019-12-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Уйғур дияридики лагерлар һәмдә зор көләмлик бастуруш мәсилиси хәлқараниң зор ғулғулисиға сәвәб болғандин кейин дунядики әң чоң мусулман дөләтлириниң бири болған һиндонезийә дәрһал ипадә билдүрүп, уйғурларниң милйонлап лагерға қамилиши һәққидә хитай һөкүмитигә соал қойди.

Һиндонезийәдики иккинчи чоң мусулманлар тәшкилати болған муһәммәдийә җәмийитиниң имамлириму «аҗиз вә бигунаһ уйғурларниң зулумға учришиға қарши туримиз» дегән мавзуда очуқ хәт елан қилди.

Аридин бир йил өткән бүгүнки күндә һиндонезийәниң уйғурлар һәққидики тәнқиди асасән көздин йүткән болуп, буниң сәвәби хәлқарада йәнә бир чоң соал болуп қалған. «Вал-стрет журнили» гезитиниң обзорчиси җон емонт мәхсус мушу мәсилә һәққидә издинип, хитайниң қандақ усуллар арқилиқ һиндонезийәниң ағзини тувақлиғанлиқини тәпсилий баян қилди. Униң 11-декабир елан қилинған мақалисидә бу мәсилә бирнәччә нуқтидин шәрһилиниду.

Җон емонтниң баян қилишичә, хитай һөкүмити әң аввал һиндонезийәдики диний даириләргә тәклипнамә йоллап, диний затлар вә мухбирлардин өмәк тәшкилләш һәмдә уларни биваситә зиярәт арқилиқ «һәқиқәттин хәвәрдар болуш» қа чақирған. Буниң билән һиндонезийә һөкүмити тәшкиллигән бирнәччә түркүм өмәк тездин уйғур дияриға әвәтилгән. Улар бу җайларда хитай һөкүмитиниң йол башлиши билән «кәспий тәрбийәләш мәркәзлири» ни зиярәт қилған һәмдә бу җайларда уйғурларниң террорлуққа қарши туруш усуллирини һәмдә кәспий маһарәтләрни өгиниватқанлиқини көргән. Җүмлидин шинҗаң ислам институтиниң мудири абдуреқип төмүрниязниң биваситә баянлири арқилиқ уйғурларниң диний әркинликтин қандақ бәһримән болуватқанлиқидин хәвәрдар болған.

Бу өмәкләр йәнә хитай һөкүмитиниң тәклипи бойичә музейханиларни зиярәт қилип, «һәр милләт хәлқиниң өткән йиллардин буян террорчиларниң қандақ вәһшиянә һуҗумлириға учриғанлиқи» һәққидики маддий испатларни көргән һәмдә хитай һөкүмитиниң террорлуқ вә әсәбийликниң алдини елиш тәдбирлириниң «һәқиқәтәнму зөрүр» икәнликини һес қилған.

Мушу бир қатар екискурсийәләрдин кейин имамлар вә мухбирлар өзлириниң үрүмчидин қәшқәргичә болған җайларда көргәнлири һәққидә түрлүк доклат вә язмиларни елан қилған. Һиндонезийәдики әң чоң мусулманлар тәшкилати болған «нәхләдул өлима» җәмийитиниң хадимлиридин масдуқ бадлови бу һәқтә мухбирларниң зияритини қобул қилғанда «биз у җайлардики ‹кәспий тәрбийәләш мәктәплири' дә һаятлиқ билимлири вә кәспий маһарәтләрни өгиниветипту. Әмма биз бу җайларда оқуғучиларға намаз оқуйдиған җайларниң тәсис қилинмиғанлиқини байқидуқ,» дегән.

Аптор бу җәрянда зиярәт қилған муһаҗирәттики уйғур паалийәтчиләр башқичә әһвални баян қилған. Улар хитай һөкүмитиниң қандақ көз боямчилиқ қиливатқанлиқини, чәтәл өмәклири апирилған лагерларниң қандақ шәкилдә алдинала тәйярлинидиғанлиқини сөзләп бәргән. «Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши» тәшкилатиниң мудири өмәр қанат бу һәқтә сөз қилип «улар (хитай һөкүмити) һиндонезийә өлималирини шу қәдәр қайил қилип болғанки, биз һиндонезийәгә зиярәткә барғинимизда бу өлималар гуман арилаш ‹хитай һөкүмити уйғурларни бастуруватиду' дегән гәпләр хитай дөлитини қарилаш үчүн америка һөкүмити ясап чиққан суйиқәст охшимамду?дәп сораватиду» дегән.

Апторниң баян қилишичә, хитай һөкүмити йәнә һиндонезийә яшлириниң ислам дини өгинишигә оқуш мукапат пули тәсис қилиш, иҗтимаий таратқу вәкиллиригә «иқтисадий ярдәм» бериш қатарлиқ васитиләр арқилиқму һиндонезийәдики җамаәт пикрини бурмилап хитай һөкүмитиниң ислам динини қандақ қоғдаватқанлиқини көпләп тәшвиқ қилмақта икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт