Зубәйрә шәмсидин: «һәқиқий уйғур аял қәһриманлири қандақ болуши керәк»

Мухбиримиз меһрибан
2019-04-23
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка пайтәхти вашингтондики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси зубәйрә ханим явропа парламентида. 2017-Йили 8-феврал, белгийә.
Америка пайтәхти вашингтондики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси зубәйрә ханим явропа парламентида. 2017-Йили 8-феврал, белгийә.
Photo: RFA

Америка пайтәхти вашингитондики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси зубәйрә ханим йеқинда, «хитай материяллири» торида «һәқиқий уйғур аял қәһриманлири қандақ болуши керәк» сәрләвһәлик мақалисини елан қилған иди.

Мәзкур мақалә аптори зубәйрә ханим зияритимизни қобул қилип, өзиниң бу мақалисини йезишидики мәқсәт һәққидә тохталди.

У мақалисидә хитай һөкүмитиниң уйғур диярида қурған аталмиш «қайта тәрбийәләш мәркәзлири» намидики лагерлар һәққидә йеқиндин буян хәлқараға тарқитиватқан, мәзкур орунларниң уйғурларниң» диний радикаллиқ йолиға меңиштин тосуш «үчүн қурулғанлиқи һәққидики тәшвиқатиға рәддийә бериш мәқситидә йезилғанлиқини билдүрди.

Зубәйрә ханимниң билдүрүшичә, у мақалисидә хитай даирилири тәрипидин тутқун қилинип лагерларға қамалған уйғур сәрхиллири ичидики аялларни нәқил елиш арқилиқ, хитай һөкүмитиниң тәшвиқатида тәкитлинип келиватқан «қайта тәрбийәләш мәркәзлиридә уйғур аяллири илгирики диний радикаллиқ идийә лиридин азад болуп, мәлум техника маһарити җәһәттә тәрбийәлиниш пурситигә еришип, җәмийәткә төһпә қошуватиду» дегән сәпсәтини тәнқид қилған.

Хитай һөкүмитиниң уйғур диярида давамлаштуруватқан «қайта тәрбийәләш» намидики лагерларға қарши һәрикәттә актип паалийәт елип бериватқан уйғур паалийәтчилиридин рошән аббас ханимму зияритимизни қобул қилип, хитай һөкүмитиниң нөвәттә хәлқарада барғанчә күчийиватқан «милйонларчә уйғурни лагерларға қамашни тохтитиш» тәлипи вә әйибләшлиригә тақабил туруш үчүн елип бериватқан тәшвиқатидики «қайта тәрбийәләшниң мәқсити уйғурларни диний радикаллиқ идийәсидин йирақлаштуруш» дейишиниң һечқандақ асасий йоқ сиясий тәшвиқат икәнликини тәкитлиди. У, зубәйрә ханимниң мақалисидә хитай һөкүмитиниң бу хил тәтүр тәшвиқатиға дәл җайида рәддийә берилгәнликини билдүрди.

Зубәйрә ханим мақалисидә даириләр тәрипидин лагерға қамалған шинҗаң университетиниң профессори раһилә давут, малайсиядин қайтуруп келинип лагерға қамалған доктор аспиранти гүлгинә ташмуһәммәт, пенсийәгә чиққан дохтур гүлшән аббас вә башқиларниң аталмиш «диний ашқунлуқта зәһәрләнгән» лики үчүн «тәрбийәләш» вә яки «техника җәһәттин қайта тәрбийәләш» кә һеч еһтияҗи йоқ икәнликини тәкитләп, хитай һөкүмитиниң юқириқидәк тәшвиқатлири арқилиқ әмәлийәттә уйғур миллитини милләт бойичә тутқун қилип, мәдәнийәт җәһәттин хитайлаштуруватқан сияситини пәрдазлаватқанлиқини оттуриға қойған.

Рошән аббас ханим бу һәқтә тохтилип, хитай һөкүмитиниң җаза лагерлиридики тутқунлар арисида аялларниң мутләқ көп санни игиләйдиған әһвалға җиддий қараш лазимлиқини билдүрди.

Рошән аббас ханим сөзидә хитай һөкүмитиниң уйғур анилирини тутқун қилип, лагерларға қамап, уларниң ичидики бир түркүм аялларни йәнә лагерлардики аталмиш завутларда «бикарлиқ ишчилар» ға айландуруш, ата-анилири тутқун қилинған нарәсидә балиларни аталмиш «пәриштиләр мәктипи» дегәнгә охшаш ятақлиқ мәктәпләрдә қамап уларға хитай маарип-мәдәнийитини сиңдүрүши қатарлиқ васитиләрни қоллинип, бир пүтүн уйғур мәдәнийәт әнәнисигә қарита йоқитиш характерлик бузғунчилиқ қиливатқанлиқини билдүрүп, бу вәйранчилиқниң орнини толдурғили болмайдиғанлиқини тәкитлиди.

Зубәйрә ханимниң билдүрүшичә, у мақалисидә йәнә уйғур аяллирини тәсвирләштә әң көп қоллинидиған «җапакәш» сөзиниң әмәлийәттә уйғур аяллириниң аилидики ролидин башқа уйғур җәмийитидики ролиға қаритилғанлиқини тәкитлиди.

Зубәйрә ханим бу һәқтә тохтилип, мақалисидә йеқинқи заман уйғур тарихидики аял қәһриманлар ичидики символлуқ образлардин, 19-әсирдә манҗу истилачилири дәвридә ғулҗида өлтүрүлгән қәшқәрлик қозғилаңчилар әвлади нузугум, 1999-йили хитай тәрипидин тутқун қилинип 6 йиллиқ түрмә һаятини баштин кәчүрүп америкиға кәлгәндин кейин, уйғур миллий һәрикитиниң лидериға айланған рабийә қадир ханим вә бир түркүм уйғур аяллири ичидин чиққан сәрхилләрни нәқил елип, уларниң бүгүнки заман уйғур тарихида, уйғур һаятиниң сиясәт, маарип, мәдәнийәт, сәнәт қатарлиқ саһәлиридә әрләргә охшаш яки ашуруп төһпә қошуп, тарихиниң әң сәлтәнәтлик қисмидин орун алғанлиқини, шуңа өз мақалисидә муһаҗирәттики уйғур аяллириниң роли һәққидиму алаһидә тохталғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт