Sha'ir abdurehim parachning "Wetensiz küy" liri (2)

Muxbirimiz jüme
2019-08-02
Élxet
Pikir
Share
Print
Sha'ir abdurehim imin (parach).
Sha'ir abdurehim imin (parach).
Photo: RFA

Abdurehim imin (parach) 1975-yili qeshqer peyziwat nahiyisining qizilboyi yézisida tughulghan.

1995-Yili aliy mektep imtihanidin layaqetlik ötüp, eyni waqittiki qeshqer pédagogika instituti (hazirqi qeshqer uniwérsitéti) ning siyasiy qanun fakultétigha qobul qilin'ghan. 1997-Yili 6-ayning 30 küni (xitay da'irilirining xongkongni ötküzüwélish harpa küni) mekteptin tutqun qilinip, 40 kündin kiyin "Xitay kommunist hakimiyitige qarshi idiye we herikette bolushqa urun'ghan" déyilip, héchqandaq sot qilinmastin üch yilliq késilgen. 

U 2000-yili iyunda türmidin chiqip 2013-yili ana yurtidin ayrilghuche xitay saqchilirining tutqun qilish, ten jazasi we tehditlirige her üch ayda bir qétim uchrap turghan.

Axiri 2013-yili awghustta xitay ölkiliri arqiliq qachaq yollar bilen béshini élip chiqip ketken abdurehim parach texminen bir yildin kéyin türkiyege yétip kelgen. 

U türkiyege yitip kelgendin kéyin, 2015-yilidin 2017-yilighiche istanbulda "Uyghur médiya" qarmiqidiki "Istiqlal" tor téléwiziyeside ishligen. 2017-Yilidin buyan yéziqchiliq we ijtima'iy alaqe wasitiliride Uyghurlargha munasiwetlik uchur, xewerchilik bilen shughullinip kelmekte.

U ilgiri "Tengritagh" "Tarim", "Kroran" "Qeshqer edebiyati" qatarliq zhurnal we herxil gézitlerde 100 parchigha yéqin eserliri élan qilin'ghan, 2018-yili türkiyede "Wetensiz küy" namliq shé'irlar toplimini neshr qildurghan.


Wetensiz

Abdurehim parach


Wetensiz qoyghining ya reb, jimi xarliqqa tengdashken,

Uninggha hemme yer tarliq bulaqtek közliri yashken.

Wetenlik baghda gül üzse ejeb besh-alte kün solmas,

Wetensiz gülni körmestin solur, teqdiri almashken. 

Ejeb ish özgige rahet bilin'gen mexmelu-mamuqlar,

Hala bizlerge kelgende nétey yantaq, qomush, tashken.

Körüng chak-chak bolup changqaq yürekke shunche yaqqan su,

Ichey dep lewni sozghanda aya u bizge ateshken. 

Biraw köllerde qarmaqqa ilindursa göher-qashtash,

Lékin bizlerde qarmaqqa ilin'ghan lay bilen leshken.

Iken menasi izzetning "Weten!" dep towlighan tupraq,

Wetenlik nede, ne bolsun haman u bir "Qelemqash" ken.

Kishi kiygende shahlardek salapet zer libas tonni,

Wetensizlerge bir qandaq bolup esla yarashmasken.

Yétilseng köpke bolup qadir, talay ishlargha hem mahir,

Lékin addiy wetenlikler "Wetensiz" dep yaratmasken.

Séning ilikingde ger yaqut turarken qilmighay perwa,

Biraq öz tupriqing bolsa uning tashimu almasken.

Heqiqet shuki, her yerde wetendek ghemguzar yoqken,

Wetensizlikte bes, herkim tinch bir kün yatalmasken.


Tatliq ölüm

Abdurehim parach


Gülliringni puriwalsam,

Her kochangda yüriwalsam.

Baghrim yéqip chölliringde, 

Qénip-qénip yighliwalsam.

Érip-érip ashiq misal,

Méhir bilen bérip so'al,

Her yürekke yighiwalsam,

Közliride qonuwalsam.

Tawutummu küler tewrep,

Baghashlapla ölüwalsam.

Sende u hal jénim qaldi,

Ay melikem xénim qaldi.

Ular bilen yüriwalsam,

Her yérimge sürtüwalsam,

Bulduqlarmu ümidlirim,

Baghrash kebi tiniwalsam.

Söygen köngül yérim qaldi,

Köyüp-köyüp külüm qaldi.

Püwlep bergin yéniwalsam,

Qeshqer üchün köyiwalsam.

Sunup boldi puchuq yürek,

Dawasini soriwalsam.

Mewjutluqni untup turup,

Bowaq kebi émiwalsam.

Reqiblerning qéni kérek,

Chishlep-chishlep shoriwalsam.

Meyli idi ölsem démek,

Tatliqqine köyüp turup

Qénip-qénip söyüwalsam.

Toluq bet